Đền Quán Thánh
Đền được lập từ khi Lý Thái Tổ dời đô về Thăng Long (1010). Vua cho rước bài vị của thần về ở phía
Tây Bắc thành, gọi là Huyền Thiên Trấn Vũ đại đế quán. Quán là nơi thờ tự của đạo Giáo, dân chúng
quen gọi là đền Trấn Vũ hoặc đền Quán Thánh. Đền hiện ở ngã tư đường Thanh Niên và đường Quán
Thánh, đời Lê thuộc đất phường Thụy Chương, huyện Vĩnh Thuận, phía Nam
Hồ Tây.
Sự tích đền cho biết: Huyền Thiên Trấn Vũ là thần cai quản phương Bắc, đã
nhiều lần sang giúp nước Việt đánh đuổi ngoại xâm: Lần thứ nhất, vào đời
Hùng Vương thứ VI đánh giặc từ vùng biển tràn vào, Lần thứ hai, vào đời
Hùng Vương thứ VII đánh giặc Thạch Linh Chuyện Huyền Thiên Trấn Vũ
còn thêm chi tiết giúp dân trừ tà ma, yêu quái phá hoại đời sống yên lành vùng
xung quanh thành Thăng Long: trừ rùa thành tinh (đời Hùng Vương 14), trừ
cáo chín đuôi ở Tây Hồ, giúp An Dương Vương trừ tinh gà trắng xây thành Cổ
Loa, diệt Hồ ly tinh trên sông Hồng ời Lý Thánh Tông Đến thời nhà Lê, các
vua cũng thường đến đây để cầu mưa mỗi khi có hạn hán, những lời khấn thần còn ghi trong "Thiên
Nam Dư hạ tập".
Ngôi đền hiện nay đã được sửa chữa nhiều lần. Năm Đinh Tỵ niên hiệu Vĩnh Trị II (1677), đời Lê Hy
Tông, chúa Trịnh Tạc sai đình thần là Nguyễn Đình Luân trùng tu. Tượng Huyền Thiên Trấn Vũ được
triều đình cho đúc lại bằng đồng đen (hun). Tượng cao 3,07m, chu vi 8m. Tượng mặt vuông, mắt nhìn
thẳng, râu dài, tóc xoã không đội mũ, mặc áo đạo sĩ, ngồi trên bục đá, tay trái bắt quyết, tay phải
chống gươm có rắn quấn và chống lên lưng một con rùa. Tượng Huyền Thiên Trấn Vũ là một công
trình nghệ thuật độc đáo, đánh dấu kỹ thuật đúc đồng và tài nghệ của dân ta cách đây 3 thế kỷ. Tại
nhà bái đường còn một pho tượng nữa, nhỏ hơn, cũng bằng đồng đen, nhiều người cho rằng đây là
tượng ông Trùm Trọng, người thợ cả đã chỉ huy việc đúc pho tượng Trấn Vũ. Tượng này là do các
học trò của ông đúc để ghi nhớ công ơn của thầy. Cùng đúc với tượng là quả chuông cao gần 1,5m
treo ở gác tam quan.
Văn bia tại đền do trạng nguyên Đặng Công Chất và tiến sĩ Hồ Sĩ Dương soạn. Thời Tây Sơn, đô đốc
Lê Văn Ngữ, cùng nhiều người nữa đã quyên tiền đúc chiếc khánh bằng đồng (chiều 1,10 x 1,25m)
vào năm Cảnh Thịnh thứ hai. Đến đời Nguyễn, vua Minh Mạng đến thăm đền, đã cấp tiền tu sửa.
Năm 1923 cho đổi là Trấn Vũ quán. Năm 1856, bố chánh Sơn Tây là Phạm Xuân Quế, bố chánh Hà
Nội là Tôn Thất Giáo, tri huyện Vĩnh Thuận là Phan Huy Khiêm đã tổ chức quyên góp trùng tu, sửa
lại chính điện, đình thiêu hương, bái đường và gác chuông, làm thêm hai dãy hành lang bên phải và
bên trái, đắp lại 4 pho tượng đại nguyên soái, tượng thần Đương Niên hành khiển, Văn Xương Đế
Quân và dời xuống hậu đường phía sau. Năm 1842, vua Thiệu Trị đến thăm và dâng một đồng tiền
vàng, cộng với số tiền vàng do các hoàng thân dâng, đúc lại thành vòng. Vòng dùng sợi dây bạc xâu
để treo ở cổ tay tượng thần. Đằng sau đền lại đắp hòn núi non bộ trong một bể con và dựng một đền
nhỏ gọi là Vũ Đương Sơn. Sửa chữa xong, có dựng bia do tiến sĩ Lê Hy Vĩnh soạn. Đền hiện nay có 6
bia, kiến trúc, trang trí của đền hiện nay mang phong cách đời Nguyễn.
Đền Voi Phục
Sở dĩ gọi là đền Voi Phục vì tại cửa đền có đắp 2 con voi quỳ ngay ở cổng đi
vào. Đền còn có tên là đền Thủ Lệ; Linh Lang do thờ thần Linh Lang đại
vương. Đền nằm phía Tây kinh thành Thăng Long cũ, nay thuộc phường Cầu
Giấy, quận Ba Đình, Hà Nội. Đền là một trong "Thăng Long tứ trấn", được
dựng năm Chương Thánh Gia Khánh thứ 7 (1065) đời Lý Thánh Tông. Tương
truyền Linh Lang là con trai thứ 4 của vua Lý Thánh Tông.
Trải qua những biến thiên của lịch sử và nhiều lần trùng tu nay đền không còn hình
dáng cũ: Đền chính là địa bàn trận phục kích quân Pháp của quân dân ta ngày 21-
12-1873 và ngày 18-5-1882 (ngày2 tên quan 5 giặc là Villers và Henri Rivière đã tử
trận). Năm 1947, giặc Pháp mở rộng chiến tranh, đánh lên Sơn Tây, đã đốt trụi đền
Voi Phục. Đến năm 1953, dân vùng này đã quyên góp tiền và xây dựng lại, song
không được như cũ. Từ năm 1954 đến nay cũng đã có nhiều đợt tu sử
a nhỏ.
Trong đền có hai pho tượng đồng và hòn đá to có vết lõm, tương truyền là nơi Linh
Lang nằm gối đầu lên rồi hoá thành con giao long và trườn xuống hồ. Đầu năm
1994, nhân dân Thủ Lệ đã quyên góp đúc lại quả chuông chiều cao 93cm, đường kính miệng 70cm,
thân chia 4 múi, mỗi múi có 2 hàng chữ Hán đúc nổi: "Tây trấn thượng đẳng".
Đường vào đền có nhiều cây cổ thụ, đền được xây cạnh hồ Thủ Lệ, có khuôn viên rộng rãi, cây cối
xanh um tùm nên đượ
c coi là một cảnh đẹp của thủ đô Hà Nội.
Đình Kim Liên
Đình trước đây thuộc địa phận phường Kim Hoa, sau thuộc phường Đông Tác,
huyện Thọ Xương, phủ Hoài Đức nay là phường Phương Liên, quận Đống Đa,
Hà Nội. Đình thờ thần Cao Sơn. Tương truyền thần đã có công giúp Sơn Tinh
chiến thắng Thuỷ Tinh và sau này lại giúp vua Lê Tương Dực dẹp loạn, khôi
phục nhà Lê. Do đó vua Lê cho xây đền, dựng bia để hương khói phụng thờ.
Chịu ảnh h
ưởng của thăng trầm lịch sử, đến nay đình không còn nguyên dạng
(toàn bộ nhà bái đường đã bị tàn phá), chỉ còn lại nhà hậu đường 3 gian, tam quan, cổng gạch và hai
dải vũ. Tam quan và đình xây trên gò đất cao, từ sân bước lên phải qua 9 bậc gạch, hai bên thềm là
hai sấu đá niên đại thời Lê. Tam quan xây thành nhà hoàn chỉnh, kiểu tường hồi bít đốc. Bốn góc
tường hồi có bốn cột trụ, bốn bộ vì đỡ mái làm theo kiểu “chồng giường, giá chiêng, cột trốn”. Các
con giường chạm nổi hình mây cuốn, câu đầu và hai bẩy hai vì ngoài chạm bong kênh và chạm lộng
nhiều lớp hình tứ linh. Trong đình vẫn còn long ngai thờ thần Cao Sơn và hai nữ thần phối hưởng:
Thuỷ Tinh đệ Tam Tôn nữ và Huệ Minh phu nhân (không rõ sự tích). Ngoài ra đình còn giữ được 39
đạo sắc phong trong đó 26 đạo thời Lê Trung Hưng, 13 đạo thời Nguyễn ngoài ra là các câu đối, bia
đá ghi lại công lao, sự tích của thần
Đình Kim Liên được coi là một trấn ở phía Nam thành Thăng Long, cùng với các trấn phía Bắc (Trấn
Vũ), phía Đông (Bạch Mã), phía Tây (Linh Lang) họp thành Thăng Long Tứ Trấn tạo nên ý nghĩa và
tầm vóc của mảnh đất kinh kỳ.
Chùa một cột
Chùa Một Cột là một quần thể kiến trúc gồm ngôi chùa và toà đài giữa hồ, vốn có
tên là chùa Diên Hựu và đài Liên Hoa. Đài này từ lâu quen gọi là chùa Một Cột.
Chùa xưa nằm ở phía Tây thành Thăng Long, thuộc thôn Ngọc Thanh, Ngọc Hà,
nay là địa điểm phía sau Lăng Bác. Chùa được dựng trên một hồ hình vuông, giữa
hồ có một cột đá, cao chừng hai trượng, chu vi chín thước, đầu trụ đặt một toà chùa
ngói nhỏ, hình như một đoá hoa sen dưới nước mọc lên vì thế chùa có tên là chùa
Nhất Trụ hay chùa Một Cột. Chùa được xây dựng từ năm 1049, tức năm đầu niên
hiệu Sùng Hưng Đại Bảo vua Thái Tông nhà Lý. Tục truyền khi ấy vua Thái Tông
tuổi đã cao mà chưa có con trai nên thường đến cầu tự ở các chùa. Một đêm vua nằm chiêm bao thấy
đức phật Quan Âm hiện trên đài hoa sen trong một cái hồ vuông ở phía Tây thành, tay bế một bé trai
đưa cho nhà vua. Sau đó quả nhiên nhà vua sinh con trai. Thấy ứng nghiệm, vua liền sai lập chùa để
thờ phật Quan Âm. Khi chùa làm xong vua triệu tập toàn bộ các tăng ni phật tử ở kinh thành đứng
chầu xung quanh, tụng kinh suốt bảy ngày đêm và lập thêm một ngôi chùa lớn bên cạnh để thờ chư
phật gọi là chùa Diên Hựu.
Năm 1105, vua Lý Nhân Tông cho sửa lại chùa, dựng lên một cây tháp bằng đá
trắng trước chùa Diên Hựu gọi là tháp Bạch Tuynh. Tháp cao 13 trượng. Từ tháp
vào chùa Một Cột đi bằng một hành lang cầu vồng. Mỗi tháng hai ngày Rằm, mồng
Một, nhà vua cùng các hậu, phi, cung tần và cận thần tới chùa lễ phật. Đặc biệt cứ
đến ngày 8 tháng Tư âm lịch hàng năm là ngày Phật sinh, nhà vua lại ngự ra chùa
trước một đêm, giữ mình chay tịnh để làm lễ tắm phật ngày hôm sau. Ngày này rất
đông các tăng ni phật tử và nhân dân các nơi tới dự, làm nên ngày hội lớn ở kinh
đô. Trong ngày này, tại chùa có lễ phóng sinh. Lễ phóng sinh bắt đầu ngay sau lễ
tắm phật, nhà vua đứng trên đài cao, tay cầm một con chim thả cho bay đi, sau đó đến các tăng ni và
các thiện nam tín nữ đua nhau mỗi người thả một con, bóng chim bay rợp
trời.
Sử cũ chép vào năm Long phù thứ tám (1108), nhà vua cho xuất kho một
vạn hai ngàn cân đồng để đúc một quả chuông lớn gọi là Giác thế chung
(chuông thức tỉnh người đời), để treo ở chùa Diên Hựu. Lại xây một toà
Phương đình bằng đá xanh cao tám trượng, trên nóc đình đóng những gióng
sắt to để treo chuông. Nhưng chuông đúc xong đánh lại không kêu nên đành
bỏ ngoài ruộng. Lâu ngày bị lãng quên, chuông thành tổ của rùa, vì thế chuông có tên Quy điền.
Năm 1922 trường Viễn đông Bác cổ có sửa chữa lại chùa và giữ đúng theo kiến trúc cũ.
Đêm 11-9-1954, bọn tay sai thực dân Pháp trước khi giao trả Thủ đô cho Chính phủ và nhân dân ta đã
cố tình đặt mìn phá hoại chùa. Sau ngày tiếp quản Thủ
đô, Chính phủ đã cho chiếu theo đồ dạng cũ,
sửa chữa lại. Tháng 4-1955, chùa Một Cột được dựng hoàn nguyên như cũ. Cho đến năm 1958, nhân
dịp Hồ Chủ Tịch đi thăm ấn Độ, nhân dân ấn đã kính tặng người cây Bồ đề của đất Phật và đã được
trồng tại sân chùa.
Thành Cổ Hà Nội
Thành cổ xưa nằm trong một khuôn viên khá rộng, phía tây giáp phường Hoàng Diệu, phía đông giáp
đường Nguyễn Tri Phương, phía nam giáp đường Trần Phú, phía bắc giới hạn bởi phố Phan Đình
Phùng, thuộc quận Ba Đình.
Năm 1010, vua Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư ra Thăng Long, toà thành được
xây dựng và mở rộng ở các vương triều sau. Thành Thăng Long được qui
hoạch kiểu "Tam trùng thành quách" với ba vòng thành lồng nhau. Cấm thành,
hay Long Phượng thành thời Lý - Trần ở trong cùng, là khu vực hoàng cung.
Hoàng thành ở giữa bọc lấy khu kinh tế thị dân ở phía đông. Ngoài cùng là dải
La thành hay Đại La thành. Năm 1805, nhà Nguyễn xây thành Hà Nội đã giữ
lại khu vực Cấm thành làm hành cung cho vua ở mỗi khi tuần du phía bắc. Thời Pháp, khi phá thành
Hà Nội, nguời Pháp cũng giữ lại khu này làm chỉ huy sở của quân đội.
Năm công trình kiến trúc cổ còn sót lại sau khi Pháp phá thành Hà nội, tính từ phía nam lên bắc gồm
các hạng mục sau: Cột cờ, cửa Đoan Môn, nền điện Kính Thiên, Hậu Lâu và cửa chính Bắc Môn.
Cửa Đoan Môn là toà duy nhất còn được giữ lại trong tổng thể, bao gồm một vọng lầu có hai tầng, lầu
trên tám mái, dưới gồm một lối vào mở năm cửa lớn. Phía trên cổng chính, mặt nam
còn hàng chữ "Đoan Môn". Hiện nay Đoan Môn còn tương đối nguyên vẹn.
Điện Kính Thiên, điện bị phá năm 1886 để làm toà nhà ban chỉ huy pháo binh (quân
đội Pháp). Hiện chỉ còn lại những bậc thềm đá với hai hàng lan can rồng đá ở giữa,
hai hàng lan can đá chạm khắc hai bên ở phía nam, phía bắc cũng có một bậc thềm
trang trí rồng đá. Tam cấp ở điện Kính Thiên ở mặt nam có tất cả 10 bậc, mặt bắc có
bảy bậc do những viên đá lớn ghép lại.
Hậu Lâu, còn gọi là Lầu công chúa, xây bằng gạch, phía dưới hình hộp, trên là công
trình kiến trúc ba tầng. Lầu dưới có ba tầng mái, lầu trên là hai tầng mái.
Bắc Môn, có dạng hình thang mà hai bên là hình tam giác, lòng hình vòm cuốn xây bằng gạch, mép
cửa kè đá hình chữ nhật, diềm trên bằng đá trang trí nền cánh sen. Phía bắc cửa có tấm biển đá viết chữ
Hán "Chính Bắc Môn". Bên cạnh phía phải cũng gắn một tấm biển đá khắc ngày 25-4-1882 và hai vết
đạn đại bác - dấu vết của cuộc chiến tranh với Pháp. Cửa thành vẫn còn, Vọng Lâu ở trên nền cổng
thành đã bÞ phá. Thành phố đã làm lại Vọng Lâu để khôi phục lại vẻ đường bệ, chững chạc vốn có của
nó.
Năm điểm di tích trên tuy quy mô kiến trúc không lớn, song cùng với những di tích còn nằm lại dưới
lòng đất minh chứng về một trung tâm chính trị, kinh đô của đất nước suốt gần nghìn năm lịch sử.
Ở phía nam thành cổ Hà Nội, còn lưu lại một phần kiến trúc của trường đại học đầu tiên ở Việt Nam:
Văn Miếu - Quốc Tử Giám khởi dựng vào đầu thế kỉ XI dưới thời nhà Lý.
Thành cổ Hà Nội nằm ở khoảng giữa của Hồ Tây và Hồ
Hoàn Kiếm là khu thành cổ Hà Nội. Thành Hà Nội cổ
được xây từ thế kỷ XI, đã nhiều lần bị phá huỷ, xây lại
rồi lại bị tàn phá. Lần tàn phá cuối cùng là vào cuối thế
kỷ XIX. Toàn bộ tường thành và các cung điện cổ đã bị
phá huỷ chỉ còn lại một vài di tích. Trên phố Phan Đình Phùng còn cửa bắc của thành xây bằng đá tảng
và gạch nung rất kiên cố. Trên bờ tường vẫn còn dấu vết của đạn đại bác khi Pháp tấn công.
Cột cờ Thành Hà Nội xây năm 1812 hiện nằm trên đường Điện Biên Phủ, cao 40m gồm ba nền thềm
rộng và tháp cổ hình lăng trụ, bên trong có cầu thang xoắn ốc dẫn lên kỳ đài. Trong Thành Cổ chỉ còn
dấu tích của các nền cung điện. Ở phía nam Thành cổ Hà Nội, còn lưu lại một phần kiến trúc của
trường đại học đầu tiên ở Việt Nam: Văn Miếu - Quốc Tử Giám, cũng được khởi dựng vào đầu thế kỷ
XI dưới thời nhà Lý.
Ô Quan Chưởng
Đây là một trong 21 cửa ô còn sót lại của toà thành Thăng Long cũ xây
dựng vào năm Cảnh Hưng thứ 10 (1749), đến năm Gia Long thứ ba được
xây dựng lại và giữ nguyên kiểu cách đến ngày nay.
Hiện cửa ô còn nguyên cửa chính và hai cửa con hai bên, trên tường cửa
chính có gắn một tấm đá đặt năm 1882 ghi lệnh cấm người canh gác không
được sách nhiễu nhân dân mỗi khi qua lại cửa ô. Bên trên cửa lớn có ba
chữ Hán "Đông Hà Môn" tức là cửa ô
Đông Hà, tên gọi một phường thời
Lê bao gồm khu vực Hàng Chiếu, Thanh Hà, Đào Duy Từ. Cửa ô còn có
tên gọi khác là Ô Quan Chưởng.
Tương truyền, tên gọi này bắt nguồn từ sự kiện năm Tự Đức thứ 26, khi
thực dân Pháp đánh thành Hà Nội (20-11-1873), chúng kéo quân từ dưới
tàu chiến đậu ở bến sông lên, khi bắt đầu qua cửa ô Đông Hà thì vấp phải sức kháng cự quyết liệt của
quân Hà Nội do một viên quan chưởng cơ chỉ huy và bị thiệt hại khá nặng. Về sau Pháp có thêm viện
binh. Kết cục, viên chưởng cơ cùng toàn thể binh lính gồm một trăm người đều anh dũng hy sinh. Để
tỏ lòng ngưỡng mộ người chưởng cơ anh dũng, nhân dân đổi gọi cửa ô là ô Quan Chưởng.
Tuy nhiên, sự kiện năm 1873 cho đến nay vẫn chưa được xác minh. Vì vậy, tên ô Quan Chưởng vẫn
còn đó như một tồn nghi của lịch sử.
Khu di tich Hồ Hoàn Kiếm
Đẹp như một lẵng hoa giữa lòng thành phố, hồ Hoàn Kiếm được bao quanh bởi các đường phố Đinh
Tiên Hoàng, Lê Thái Tổ, Hàng Khay. Ba con phố này dài khoảng 1.800m. Mặt nước là tấm gương lớn
soi bóng la đà những cây cổ thụ, những rặng liễu thướt tha tóc rủ,
những mái đền, chùa cổ kính, tháp cũ rêu phong, các toà nhà mới cao
tầng vươn lên trời xanh.
Trước đây hồ có tên là Lục Thủy vì sắc nước bốn mùa xanh trong. Thế
kỉ XV, hồ Lục Thủy đổi tên là hồ Hoàn Kiếm (trả gươm), gọi tắt là hồ
Gươm. Cái tên Hoàn Kiếm gắn liền với câu chuyện trả gươm cho rùa
vàng của vua Lê Thái Tổ.
Rùa là một trong bốn vật linh (Long, ly, quy, phượng) trong tâm thức văn hoá dân gian. Giống rùa quý
này vẫn còn sinh sống trong lòng hồ, hằng năm có đôi lần nhô lên mặt nước. Thật hạnh phúc cho du
khách nào nhìn thấy rùa nổi trên mặt hồ.
Trong hồ có hai đảo nổi. Đảo lớn là đảo Ngọc ở phía bắc hồ, gần bờ đông, có cầu Thê Húc sắc đỏ uốn
cong nối ra đảo. Đảo Rùa nhỏ hơn, trên có ngọn tháp cổ ở phía nam hồ,
giữa bốn bề lung linh bóng nước. Hồ Hoàn Kiếm là nơi hội tụ, điểm hẹn
của du khách bốn mùa: Mùa xuân đậm đà lễ hội truyền thống và rực rỡ
sắc hoa đào. Mùa hạ ùa ra từng cơn gió lồng lộng, quạt đi cái oi bức của
phố phường râm ran tiếng ve. Mùa thu với màn sương huyền ảo, dáng
liễu mơ hồ như thực, như hư. Mùa đông, lá vàng tr
ải thảm, những giọt
mưa phùn bay lất phất mang theo hơi lạnh. Hồ Hoàn Kiếm mãi mãi là dấu
ấn vẻ vang thời giữ nước và khát vọng hoà bình của dân tộc Việt Nam.
Đền Ngọc Sơn
Đền được xây dựng trên đảo Ngọc, trong Hồ Hoàn Kiếm cùng với Tháp Bút, Đài Nghiên, cầu Thê Húc
(cầu đậu nắng ban mai), lầu Đắc Nguyệt (lầu được trăng), đình Trấn Ba (đình chắn sóng) và đền chính
hợp thành cụm di tích lịch sử kiến trúc - nghệ thuật và danh lam, thắng cảnh tiêu biểu của thủ đô.
Đảo Ngọc Sơn xưa được gọi là Tượng Nhĩ (tai voi), vua Lý Thái Tổ dời đô ra Thăng Long đặt tên là
Ngọc Tượng, đến thời Trần đổi thành Ngọc Sơn. Truyền thuyết kể rằng, ở gò trong hồ đá, có các tiên
nữ thường về đây múa hát. Thời vua Lê, Chúa Trịnh xây cung Khánh Thụy ở Ngọc Sơn làm nơi vui
chơi. Cuối thời Lê, xây chùa Ngọc Sơn thờ Phật. Đến thời Nguyễn, chuyển thành đền thờ Văn Xương -
Đế Quân, rồi lại phối thờ Lã Động Tân, Quan Đế (tức Quan Vân
Trường), phật A Di Đà và đặc biệt là tướng quân Trần Hưng Đạo. Điều
này thể hiện quan niệm Tam giáo đồng nguyên của người Việt.
Năm Tự Đức thứ mười tám (1865), nhà nho Nguyễn Văn Siêu đứng ra
tu bổ lại đền. Đền mới sửa đắp thêm đất và xây kè đá chung quanh, xây đình Trấn Ba, bắc một cầu từ
bờ đông đi vào gọi là cầu Thê Húc.
Trên núi
Độc Tôn cũ, ông cho xây một tháp đá, đỉnh tháp hình ngọn bút lông, thân tháp có khắc ba chữ
"Tả Thanh Thiên" (viết lên trời xanh), ngày nay thường gọi đó là Tháp Bút. Tiếp đến là một cửa cuốn
gọi là Đài Nghiên, trên có đặt một cái nghiên mực bằng đá hình nửa quả đào bổ đôi theo chiều dọc, có
hình ba con ếch đội. Trên nghiên có khắc một bài minh nói về công dụng của cái nghiên mực xét về
phương diện triết học. Người đời sau ca ngợ
i là: Nhất đài Phương Đình bút.
Từ cổng ngoài đi vào có hai bức tường hai bên, một bên là bảng
rồng, một bên là bảng hổ, tượng trưng cho hai bảng cao quý nêu
tên những người thi đỗ, khiến cho các sĩ tử đi qua càng gắng công
học hành.
Tên cầu Thê Húc nghĩa là giữ lại ánh sáng đẹp của mặt trời. Cầu
Thê Húc dẫn đến cổng đền Ngọc Sơn, còn gọi là Đắc Nguyệt Lâu
(lầu được trăng) dưới bóng cây đa cổ thụ, ở giữa một vùng cây cối um tùm, trông như từ dưới nước nhô
lên.
Đền chính gồm hai ngôi nối liền nhau, ngôi đền thứ nhất về phía bắc thờ Trần Hưng Đạo và Văn
Xương. Tượng đặt ở hậu cung trên bệ đá cao khoảng 1m, hai bên có hai cầu thang bằng đá. Tượng Văn
Xương đứng, tay cầm bút. Phía nam có đình Trấn Ba (đình chắn sóng - ngụ ý là cột trụ đứng vững giữa
làn sóng không lành mạnh trong nền văn hoá đương thời). Đình hình vuông có tám mái, mái hai tầng
có tám cột chống đỡ, bốn cột ngoài bằng đá, bốn cột trong bằng gỗ.
Tuy là một ngôi đền kiến trúc mới, song đền Ngọc Sơn là một điển hình về không gian và tạo tác kiến
trúc. Sự kết hợp giữa đền và hồ đã tạo thành một tổng thể kiến trúc Thiên - Nhân hợp nhất, tạo vẻ đẹp
cổ kính, hài hoà, đăng đối cho đền và hồ, gợi nên những cảm giác chan hoà giữa con người và thiên
nhiên. Đền và hồ đã trở thành những chứng tích gợi lại những hoài niệm về lịch sử dân tộc, thức tỉnh
niềm tự hào chính đáng, lòng yêu nước, cũng như tâm linh, ý thức mỗi người Việt Nam trước sự trường
tồn của dân tộc.
Tháp Hòa Phong
Tháp đứng trên vỉa hè bên phía hồ Hoàn Kiếm đối diện với Trung tâm
Ngoại vụ Bưu điện Hà Nội qua trục đường Đinh Tiên Hoàng.
Đây là di vật còn sót lại của chùa Báo Ân, còn gọi là chùa Quan Thượng,
một quần thể kiến trúc Phật giáo nổi tiếng một thời. Nguyên là vào giữa thế
kỷ XIX ở chỗ này và toàn thể khu vực trung tâm Bưu điện có một ngôi chùa
lớn. Khuôn viên hình tám cạnh gồm hai chục nếp nhà, nhà thờ Phật, nhà thờ
Mẫu, nhà in Kinh, nhà cho các sư ở, cả thảy trên một trăm gian, bên trong
trang trí rất tráng lệ. Ngoài chùa là hồ sen.
Trước cửa chùa là ngọn tháp Hoà Phong. Chùa được xây dựng vào năm
1846 theo sáng kiến của Quan Thượng (chức quan đứng đầu tỉnh Hà Nội)
Nguyễn Đăng Giai.
Năm 1898, cùng với đà mở mang xây dựng đường phố mới, chùa bị phá hủy, chỉ còn ngọn tháp Hòa
Phong. Đây là một loại tháp hiếm có ở Hà Nội, thuộ
c loại tháp bốn cửa, biến dạng của Stupa (một loại
hình tháp của Phật giáo Ấn Độ). Bốn mặt tầng hai có hình bát quái. Bát quái ban đầu là công cụ chỉ
phương hướng, theo vũ trụ quan Trung Hoa. Tháp Hòa Phong là tổng hợp những quan niệm về vũ trụ
của Phật giáo.
Hồ Tây
Hồ Tây, mặt gương của Hà Nội, lá phổi của chốn Long thành có diện tích rộng hơn 500 ha với một bề
dày lịch sử mấy nghìn năm. Đường vòng quanh hồ dài tới 17km. Ngành địa lý lịch sử đã chứng minh
rằng hồ là một đoạn sông Hồng cũ còn rớt lại sau khi sông đã đổi dòng Có thể do sông hồ biến đổi
như vậy mà đã xuất hiện nhiều truyền thuyế
t về hồ và tên gọi của hồ.
Ví như theo truyện "Hồ Tinh" thì có tên là hồ (hoặc đầm) Xác Cáo, vì
truyện kể là có một con cáo chín đuôi ẩn nấp nơi đây làm hại dân. Long
Quân mới dâng nước lên phá hang cáo, hang sập thành ra hồ.
Theo truyện "Khổng lồ đúc chuông" thì hồ lại có tên là Trâu Vàng.
Truyện kể rằng có ông khổng lồ có tài thu hết đồng đen của phương bắc
đem đúc thành chuông. Khi thỉnh chuông, tiếng vang sang bên bắc. Vì
đồng đen là mẹ vàng nên con trâu vàng phương Bắc nghe tiếng chuông
liền vùng đi tìm mẹ. Tới đây nó quần mãi đất, khiến sụt thành hồ.
Theo thư tịch thì thế kỷ XI, hồ này đi vào lịch sử với tên là Dâm Đàm (Đầm mù sương), tới thế kỷ XV
thì đã gọi là Tây Hồ. Hồ còn có tên là Lãng Bạc, trùng với tên nơi diễn ra những trận đánh ác liệt giữa
quân của Hai Bà Trưng và quân Hán ở vùng Tiên Sơn tỉnh Bắc Ninh
Hồ Tây từ lâu lắm đã là thắng c
ảnh. Thời Lý - Trần, các vua chúa lập quanh hồ nhiều cung điện làm
nơi nghỉ mát, giải trí, như cung Thúy Hoa thời Lý, điện Hàm Nguyên thời Trần nay là khu chùa Trấn
Quốc, cung Từ Hoa thời Lý nay là khu chùa Kim Liên, điện Thuỵ Chương thời Lê nay là khu trường
Chu Văn An
Những ngày sóng yên gió lặng, chơi thuyền Hồ Tây là một thú tao nhã. Lướt trên sóng hồ nhiều thi sĩ
đã có những vần thơ tuyệt tác như Nguyễn Du, Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Khuyế
n
Nếu làm một cuộc đi dạo quanh hồ thì đồng thời cũng được thăm khá nhiều di tích và thắng cảnh. Làng
Nghi Tàm, quê hương nhà thơ "Bà huyện Thanh Quan" với chùa Kim Liên có kiến trúc độc đáo; làng
Nhật Tân nguồn hoa đào mỗi độ xuân về, tương truyền là nơi Lạc Thị đời Hồng Bàng sinh ra một bọc
trứng nở thành bảy con rồng. Rồi làng Xuân Tảo với đền Sóc thờ Thánh Gióng, làng Trích Sài có chùa
Thiên Niên thờ bà tổ nghề dệt lĩnh, sang làng Kẻ Bưởi có nghề làm giấy cổ truyền và đền Đồng Cổ nơi
bách quan hội thề thời Lý, làng Thụy Khuê có chùa Bà Đanh nổi tiếng một thời Và đặc sắc nhất là
đền Quán Thánh. Lại còn cả một số công trình nhà ở mới xây dựng bên hồ làm quang cảnh thêm đa
dạng.
Cùng với hồ Trúc Bạch, Hồ Tây làm giàu thêm chất thơ ở nội thành Hà Nội đồng thời cũng làm
giàu cho Hà N
ội về kinh tế, vì đó là những vựa cá đem lại nguồn thu lớn.
Hồ Trúc Bạch
Hồ Trúc Bạch cách Hồ Tây bởi con đường Thanh Niên. Đường Thanh Niên có từ năm 1957 - 1958
theo ý kiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh, sau khi hồ được thanh niên học sinh Hà Nội lao động trong
những ngày thứ bảy cộng sản mở rộng như ngày nay. Trước gọi là đường Cổ Ngư, hình thành từ một
con đê hẹp được đắp ngăn một góc Hồ Tây.
Hồ Trúc Bạch có từ thế kỉ XVII khi dân hai làng Yên Hoa (nay là Yên Phụ) và Yên Quang (nay là phố
Quán Thánh)
đắp con đê ngăn góc đông nam Hồ Tây để nuôi bắt cá. Từ khi thành một hồ biệt lập, hồ
đã đi vào thư tịch cổ. Sách "Tây Hồ chí" cho biết nguyên ở phía nam hồ có làng Trúc Yên, có nghề làm
mành, do đó nhà nào cũng trồng trúc, trúc mọc như rừng. Thời chúa Trịnh Giang (1729 - 1740) xây ở
đây một cung điện gọi là Viện Trúc Lâm. Về sau, viện trở thành nơi giam cầm những cung nữ có lỗi,
phải dệt lụa để mưu sinh. Lụa đẹp, bóng bẩy, nổi tiếng khắp kinh thành, gọi là lụa làng Trúc.
Ven hồ Trúc Bạch có nhiều di tích lịch sử và công trình kiến trúc đặc sắc như đền Quán Thánh ở ngay
góc tây nam hồ. Phía đông có chùa Châu Long (phố Châu Long), tương truyền xây từ thời Trần, là nơi
tu hành của công chúa con vua Trần Nhân Tông. Có đền An Trì, nơi thờ Uy Đô, một anh hùng chống
quân Nguyên.
Ba phía chung quanh hồ phố xá che khuất, chỉ có phía tây giáp đường Thanh Niên mới bày ra vẻ đẹp
êm ả phẳng lặng của mặt hồ. Phía bắc hồ có một gò đất nhỏ, trên gò có đền thờ Cẩu Nhi gắn với
chuyện Lý Công Uẩn dời đô.
Lý Công Uẩn sinh năm Giáp Tuất (974), dời đô năm Canh Tuất (1010). Mà "Tuất" là "chó" - một
trong 12 con vật theo lịch âm. Trong tín ngưỡng cổ truyền chó là con vật có khả năng xua đuổi tà ma,
bảo vệ đất đai. Huyền thoại kể rằng trước ngày Lý Công Uẩn dời đô, có một con chó tới làm ổ đẻ con
trên đỉnh núi Nùng, nơi này sau dựng "Chính điện đài" và lập bên điện ngôi đền thờ chó mẹ và chó con.
Đến triều đại sau, đền thờ Cẩu Nhi được dời ra ngoài hoàng thành, dựng trên gò trong hồ Trúc.
Hồ Trúc Bạch cùng với công viên Lý Tự Trọng và H
ồ Tây tạo thành một tổng thể thiên nhiên hài hoà,
làm thành một thắng cảnh đẹp của thủ đô Hà Nội.
Khu di tích phủ Chủ tịch
Phủ Chủ tịch là toà nhà bốn tầng nhìn ra đường Hùng Vương, được xây
dựng năm 1901. Thời Pháp thuộc, đây là nơi ở và làm việc của Toàn
quyền Pháp ở Đông Dương (có tên là Phủ Toàn quyền). Hiện nay, địa
điểm này là nơi các vị đứng đầu Nhà nước ta tiếp đón các đoàn khách
quan trọng nước ngoài và là nơi để các đại sứ các nước đến trình quốc
thư. Tại đây, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủ trì nhiều cuộc họp Hội đồng
Chính phủ.
Quảng trường Ba Đình
Hà Nội là trái tim của nước Việt Nam, Quảng trường Ba Đình là trái tim của Hà Nội. Tại đây đã diễn ra
những sự kiện trọng đại của thủ đô và cả nước. Ngày trước, đây vốn là khu vực cửa tây của thành Hà
Nội cổ. Thực dân Pháp phá thành làm một vườn hoa nhỏ gọi là điểm tròn Pugininer. Năm 1945 mới có
tên là vườn hoa Ba Đình. Chữ Ba Đình là để gợi nhớ dải đấ
t Ba Đình ở tỉnh Thanh Hoá, nơi đã nổ ra
cuộc khởi nghĩa chống Pháp kéo dài từ tháng 9 -1886 đến tháng 1-1887.
Quảng trường là nơi chứng kiến hàng trăm nghìn
người về dự lễ Độc lập ngày 2-9-1945. Ngày 9-9-
1969, sáu ngày sau khi Hồ Chủ tịch qua đời, tại
Quảng trường này, đồng bào thủ đô và các địa phương
cùng 34 đoàn đại biểu quốc tế đã tới đây dự lễ truy
điệu trọng thể vị Anh hùng giải phóng dân tộc Việt
Nam, nhà văn hoá kiệt xuất.
Ngày nay, mặt chính của quảng trường là Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trước lăng là khoảng không
gian rộng lớn với 320m chiều dài và 100m chiều rộng, đủ chỗ cho 200 nghìn người dự mít tinh. Quảng
trường có 168 ô cỏ bốn mùa xanh tươi. Chính giữa là cột cờ cao 30 mét. Quảng trường Ba Đình đã trở
thành không gian thiêng liêng của thủ đô Hà Nội.
Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh
Lăng là nơi giữ gìn thi hài của Chủ tịch Hồ Chí Minh, có mặt chính nhìn ra Quảng trường Ba Đình lịch
sử. Đây là kết quả lao động sáng tạo của các nhà khoa học Nga và Việt Nam.
Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh là nơi an nghỉ vĩnh hằng của người lãnh tụ vĩ đại
của dân tộc Việt Nam.
Lăng chính thức được khởi công ngày 2-9-1973, tại vị trí của lễ đài cũ giữa
quảng trường Ba Đình, nơi Bác Hồ đã từng chủ tọa các cuộc mít tinh lớn.
Lăng được khánh thành vào ngày 29-8-1975. Toàn bộ khu di tích lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh rộng 14
ha. Lăng cao 21,6m gồm ba lớp. Lớp dưới tạo dáng bậc thềm là lễ đài dành cho Đoàn Chủ tịch trong
các cuộc mít tinh. Lớp giữa, phần trung tâm của lăng gồm phòng thi hài và những hành lang, cầu thang
lên xuống. Quanh bốn mặt là những hàng cột vuông ốp đá hoa cương, nhìn từ bên ngoài, mặt nào cũng
thấy năm khoảng đều nhau, gợi nhớ ngôi nhà năm gian truyền thống Việt Nam. Lớp trên cùng là mái
lăng hình tam cấp bằng đá hồng ngọc mầu mận chín. Nhìn tổng thể lăng có hình bông hoa sen cách
điệu.
Trước mặt lăng có cột cờ cao 30m. Hàng tre ngà hai bên biểu tượng hình ảnh làng quê Việt Nam. Hai
bên trái và phải ở mặt trước lăng được trồng 18 cây vạn tuế (mỗi bên chín cây). Vào gần hơ
n, hai bên
cửa lăng là hai cây đại, tượng trưng cho sự trong sáng, thanh cao của Bác Hồ.
Ở mặt chính lăng có dòng chữ Chủ tịch Hồ Chí Minh bằng đá hồng ngọc màu mận chín.
Hai bên lăng là vườn cây, hoa quả tiêu biểu của các vùng quê Việt Nam bốn mùa tươi tốt, quần tụ toả
bóng mát và trổ hoa.
Bước vào phòng ngoài, trước mặt trên tường đá hoa cương màu đỏ sẫm có hàng chữ vàng óng ánh
"Không có gì quí hơn độc lập tự do", dưới đó là chữ ký quen thuộc của Bác. Lên hết cầu thang là tới
phòng thi hài, nơi Bác an nghỉ. Phía đầu Bác nằm, trên nền tường ốp đá trắng gắn nổi hình cờ Đảng và
cờ Tổ quốc. Hòm kính có thi hài Bác bên trong đặt trên đài hoa đước ghép bằng đá đen huyền lấp lánh
muôn ngàn hạt sáng. Cách bố trí lối đi từ ba phía cho phép mọi người chiêm ngưỡng Bác được lâu hơn,
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét