CH NG 1ƯƠ
TÔNG QUAN VỂ ̀ TH NG M I ĐI N TƯƠ Ạ Ệ Ử
Nôi dung cua ch ng:̣ ̉ ươ
1.1. N n kinh t sề ế ố
1.1.1. Đ c đi m
1.1.2. Nh ng h n ch
1.2. Th ng m i đi n tươ ạ ệ ử
1.2.1. Khái ni m
1.2.2. Lich s phat triên cua TMĐT
1.2.3. Đ ng l c thúc đ y TMĐT phát tri n
1.2.4. Các đ c tr ng c a TMĐT
1.2.5. Các lo i hình giao d ch TMĐT
1.2.6. Các hình th c ho t đ ng ch y u c a TMĐT
1.2.7. Nh ng yêu t góp ph n vào thành công c a m t giao d ch TMĐT
1.2.8. L i ích va han chê c a TMĐT
1.2.9. ng dung cua TMĐT
Gi i thi uớ ệ
Th ng m i đi n t s là th ng m i c a th k t ng lai. T c đ , chi phí
th p và kh năng truy c p Internet làm cho th ng m i đi n t tr thành c h i m i
cho t t c các doanh nghi p. Th ng m i đi n t s gi m đáng k chi phí chung,
thúc đ y s phát tri n c a lĩnh v c bán l , đ m b o thanh toán d dàng h n và làm
gi m r i ro đ u t n i t i – đây chính là m c tiêu c a t t c các doanh nghi p. Đây !
cũng là đi u mà con ng i đ u th k này c n hi u rõ. Ch ng 1 đ a ra cái nhìn" #
s l c v th ng m i đi n t trong n n kinh t s toàn c u. Sau khi h c xong, sinh " " $
viên có th :
- Phân tích đ c đi m, h n ch c a n n kinh t s "
- Đ nh nghĩa và nêu các đ c tr ng c a th ng m i đi n t
- Nêu nh ng đ ng l c phát tri n th ng m i đi n t
- Phân bi t các lo i hình giao d ch th ng m i đi n t
- Phân tích các hình th c ho t đ ng ch y u c a th ng m i đi n t
- Đánh giá vai trò và đòi h i c a đi u ki n th c hi n giao d ch % " th ng m i đi n
t
- Phân tích l i ích, h n ch c a th ng m i đi n t đ i v i doanh nghi p, khách
hàng và xã h i
0.1 N N KINH T SỀ Ế Ố
0.1.1 Đ c đi m c a n n kinh t sặ ể ủ ề ế ố
- Là n n kinh t d a trên tri th cề ế ự ứ
Tri th c không ch đ n thu n là m t ngu n tài nguyên khác cùng v i các nhân t & '
s n xu t truy n th ng nh : lao đ ng, v n và đ t mà là m t ngu n tài nguyên có ý " '
nghĩa quan tr ng nh t. Trong n n kinh t tri th c, các tài s n chính c a m t t ch c$ " (
là tài s n trí tu và t p trung vào ng i lao đ ng có tri th c. Đi u này s là lý do cho # "
các công ty trên th gi i ph i phát tri n các ph ng th c m i đ đo l ng và qu n lý #
các tài s n trí tu c a h . Nh v y, có m t b c chuy n đ i t lao đ ng c b p $ ( ) *
sang lao đ ng trí óc. Tri th c tr thành m t y u t quan tr ng c a s n ph m. Lao $
đ ng tri th c tr thành n n t ng c a giá tr , thu nh p và l i nhu n. Tri th c đ c "
tăng trong toàn b chu i giá tr . Các công ngh tri th c, các h th ng chuyên gia, trí +
tu nhân t o phát tri n nhanh. Các h th ng thông tin qu n lý và các h th ng ti n "
thân c a nó, x lý d li u ti n hoá thành các h th ng tri th c.
- Tính ch t sấ ố
Trong các n n kinh t tr c đây, thông tin d ng v t ch t. Con ng i giao ti p" #
v i nhau b ng cách di chuy n s hi n di n h u hình c a h . Trong n n kinh t s , , $ "
thông tin đ c mã hoá d i d ng các bit. Khi thông tin đ c s hoá và đ c truy n "
qua các m ng s , m t th gi i các tri n v ng m i đã m ra tr c m t. M t l ng $ *
l n thông tin có th đ c nén và truy n đi v i t c đ ánh sáng. Ch t l ng thông tin "
có th t t h n, t o ra nhi u d ng thông tin khác nhau, có th d c l u tr và truy "
c p ngay l p t c t i b t kỳ đ a đi m nào trên th gi i. Các thi t b s có th đ c
thi t k đ b v a vào túi c a b n và có th nh h ng đ n h u h t các lĩnh v c % )
ho t đ ng và đ i s ng cá nhân. #
Khi thông tin chuy n t d ng v t ch t sang d ng s , các v t ch t th c th có )
th tr thành o. Đi u đó làm thay đ i s chuy n hoá c a n n kinh t , các d ng th " ( "
ch , các m i quan h và b n ch t c a ho t đ ng kinh t (b ng tin o, công viên kinh
doanh o, t p đoàn o, siêu th o…).
- Là n n kinh t phân t .ề ế ử
Công ty cũ b phân rã ra và thay th b ng các phân t , các c m cá nhân và th c , !
th năng đ ng, t o ra n n t ng c a ho t đ ng kinh t . T ch c không nh t thi t " (
bi n m t, nh ng nó đ c bi n đ i. “Kh i” tr thành “phân t ” trong t t c các khía (
c nh c a đ i s ng kinh t xã h i. Nh v y, v kinh t s xu t hi n vi c thay th # "
ph ng ti n truy n thông đ i chúng, s n xu t đ i trà, chính ph nguyên kh i b ng " ,
ph ng ti n phân t , s n xu t phân t , qu n lý phân t … Đi u này d n đ n vi c " -
k t thúc tr t t ra l nh - đi u khi n, chuy n sang c c u phân t d a trên t p th . "
Ng i lao đ ng và các nhóm công tác đ c trao quy n ho c t do hành đ ng và t o# "
ra giá tr các h th ng và công ngh h ng đ i t ng. Ph n m m tách d li u kh i " %
l p trình (các d ch v ) đ t o ra các module ho c các m u logo có th tái s d ng và ! - !
l p ráp r t nhanh. *
- N n kinh t s là m t n n kinh t đ c n i m ng, tích h p các phân tề ế ố ộ ề ế ượ ố ạ ợ ử
thành các c m đ c n i m ng v i các c m khác đ t o ra c a c i. ụ ượ ố ạ ớ ụ ể ạ ủ ả
Các c c u t ch c m i đ c n i m ng không ch đ n gi n là vi c t o ra các t ( & (
ch c h ng – quá trình trong đó các quá trình kinh doanh đ c thi t k l i đ ti t
ki m chi phí và tăng c ng kh năng đáp ng. T ch c m i, đ c liên minh v các # ( "
công ngh h i t g i là “Doanh nghi p làm vi c trên Internet” là m t Web r ng l n ! $
các m i quan h g m t t c các c p và các ch c năng kinh doanh mà trong đó các '
ranh gi i bên trong và bên ngoài đ u có th th m th u và thay đ i đ c. " (
Các m ng công ngh m i giúp các công ty nh v t qua đ c các u th chính %
c a các công ty l n – kinh t quy mô và có kh năng ti p c n v i các ngu n tài '
nguyên. Đ ng th i, các công ty nh h n này không b đè n ng b i các b t l i chính' # %
mà các công ty l n ph i ch u – quan liêu, tr t t ng t ng t và không có kh năng thay
đ i. Gi ng nh các công ty l n tách nh ra - tr thành các c m c a các phân t nh( % ! %
h n có th ph i h p v i nhau t t – các công ty nh có đ c các u th v tính linh % "
ho t, ch quy n và m m d o. " "
Doanh nghi p làm vi c trên Internet s là m t m r ng c a công ty o vì có s
ti p c n đ n các đ i tác kinh doanh bên ngoài, liên t c c c u l i các m i quan h !
kinh doanh và tăng c ng s d ng ngu n l c bên ngoài. # ! '
Nh v y, n n kinh t s là n n kinh t n i m ng v i các m i liên k t sâu, " "
phong phú bên trong và gi a các t ch c và các th ch . Vi c t o ra c a c i, mua bán (
và s t n t i c a xã h i đ u d a trên m t c s h t ng thông tin công c ng t n t i ' " '
kh p n i. Doanh nghi p m i là doanh nghi p đ c n i m ng. Nh ng cái tr c kia *
ch có th đ t đ c thông qua các tr t t c ng r n, bây gi công ngh m i cho phép& * #
tích h p các thành ph n c u t o đ c l p, có th tháo l p - m t m ng tích h p các *
d ch v . Có m t b c chuy n đ i t máy tính ch sang máy tính m ng. Các c đ o ! ( )
công ngh đ c thay th b ng các m ng khách/ch , làm thành m t ph n c a h ,
t ng c s thông tin công c ng và doanh nghi p.
- Các ch c năng môi gi i gi a các nhà s n xu t và ng i tiêu dùng đang bứ ớ ữ ả ấ ườ ị
lo i b thông qua các m ng sạ ỏ ạ ố. Các doanh nghi p, các ch c năng và con ng i l p #
gi a (trung gian) c n ti n lên l p trên đ t o ra giá tr m i, ho c h s ph i đ i m t $
v i v n đ phi môi gi i. Khi thông tin quan tr ng tr thành tr c tuy n, ng i s h u " $ #
và ng i mua đ c n i m ng, nh ng ng i môi gi i trung gian s ph i thay đ i# # (
cách ho t đ ng. H c n ph i hi u không ch khách hàng - ng i mua mà đ cung $ & #
c p đ c giá tr cao, ng i môi gi i còn c n ph i hi u các khách hàng c a khách #
hàng. Cách suy nghĩ m i này đòi h i ng i môi gi i ph i th ng xuyên ti p c n v i % # #
thông tin. H ph i có các k năng gi i v các m i quan h v i con ng i, ki n th c$ . % " #
v ng ch c v các thay đ i chính và các công c m nh đ giao d ch. Nh v y, n n * " ( ! "
kinh t s s lo i b các khâu trung gian trong ho t đ ng kinh t - nh ng ng i làm % #
khuy ch đ i các tín hi u truy n thông trong m t t ch c ti n tri th c. " ( "
- Trong n n kinh t s , m t ngành kinh t v t tr i đang đ c ba ngànhề ế ố ộ ế ượ ộ ượ
công nghi p h i t t o raệ ộ ụ ạ , và đ n l t mình, ngành này l i cung c p h t ng c s
cho t t c các ngành đ t o ra c a c i. Trong các n n kinh t tr c đây, ngành công "
nghi p máy móc t đ ng đóng vai trò ch ch t. Ngành v t tr i trong n n kinh t s "
là ph ng ti n m i, đó là các s n ph m c a s h i t gi a máy tính, truy n thông và ! "
các ngành công nghi p n i dung. Ph n c ng máy tính và gi i truy n thông đ u đang " "
tr thành hàng hoá. L i nhu n trong khu v c m i đang chuy n sang ngành n i dung vì
đây chính là n i t o giá tr cho khách hàng ch không ph i trong các h p hay trong
vi c truy n tín hi u. "
Nh v y, n n kinh t s s xu t hi n s h i t c a các ngành kinh t chính – " !
máy tính, truy n thông và n i dung, h i t c a các c c u t ch c ch u trách nhi m" ! (
v các công ngh máytính, truy n thông và n i dung h i t c a chúng. " " !
- N n kinh t d a trên đ i m i. ề ế ự ổ ớ
M t lo i s n ph m v a đ c t o ra thì m c tiêu c a nhà s n xu t là t o ra m t ) !
s n ph m t t h n và làm cho s n ph m đ u tiên tr nên l i th i. N u không làm cho + #
nó l i th i thì có ng i khác s làm. Trong n n kinh t s , đ i m i là quy t đ nh t i+ # # " (
u c a ho t đ ng kinh t và thành công kinh doanh. Trí t ng t ng c a con ng i #
đã tr thành ngu n tài nguyên chính c a giá tr ch không ph i ki u cách truy n ' "
th ng d n đ n thành công nh vi c ti p c n v i nguyên li u thô, năng su t, quy mô -
và chi phí lao đ ng. Đ i m i bao hàm các s n ph m, các chi n l c ti p th , các (
ph ng pháp ti p c n qu n lý, các thay đ i v t ch c. Các nguyên t c và ph ng ( " ( *
pháp ti p c n cũ th t b i r t nhanh. L i th lâu b n duy nh t là ki n th c t ch c. " (
C s h t ng thông tin doanh nghi p m i cung c p m t n n t ng cho vi c đ i m i. " (
- Trong n n kinh t s , kho ng cách gi a ng i tiêu dùng và nhà s n xu tề ế ố ả ữ ườ ả ấ
r t m nh tấ ờ ạ . Ng i tiêu dùng tham gia vào quá trình s n xu t th c s khi tri th c,#
thông tin và các ý t ng c a h tr thành m t ph n c a quá trình xác đ nh s n ph m. $
S ph i h p c a con ng i qua m ng tr thành m t ph n c a ngu n thông tin đa # '
ph ng ti n h p nh t.
- Trong n n kinh t d a trên các bit, tính t c th i tr thành quy t đ nh và cóề ế ự ứ ờ ở ế ị
th bi n đ i ho t đ ng kinh t và thành công trong kinh doanh. N n kinh t s làể ế ổ ạ ộ ế ề ế ố
n n kinh t th i gian th cề ế ờ ự . Th ng m i tr thành đi n t khi các giao d ch kinh
doanh và truy n thông di n ra v i t c đ ánh sáng h n là t c đ c a b u đi n. Doanh"
nghi p m i, là doanh nghi p th i gian th c – liên t c và ngay l p t c đi u ch nh đ # ! " &
thay đ i các đi u ki n kinh doanh. Chu kỳ s ng c a s n ph m ng n l i. Công ngh( " *
đ c áp d ng đ thu th p thông tin tr c tuy n và đ c p nh t các ngân hàng thông !
tin trong th i gian th c – đ a ra m t b c tranh chính xác ho c t o kh năng qu n lý#
m t quy trình qu n lý t ng phút m t. )
- N n kinh t s là n n kinh t toàn c u hoá, tri th c không bi t t i biênề ế ố ề ế ầ ứ ế ớ
gi i.ớ Khi tri th c tr thành ngu n tài nguyên chính, ch có duy nh t m t n n kinh t ' & "
th gi i, ngay c khi m t t ch c ho t đ ng trong m t qu c gia, m t khu v c hay (
m t vùng. Doanh nghi p m i có kh năng đ c l p v th i gian và không gian: nó " #
đ nh nghĩa l i l i th i gian và không gian cho các nhân viên và nh ng ng i có c # # (
ph n. Công vi c có th đ c th c hi n t nhi u đ a đi m khác nhau. Các m ng c a ) "
các c m kinh doanh ph i h p toàn c u đ đ t đ c các m c tiêu kinh doanh. M ng! !
ph i h p toàn c u tr thành đ ng x ng s ng c a doanh nghi p và h th ng cung #
c p chính nh m h tr các ho t đ ng kinh doanh. Nó cũng h tr vi c truy c p t i , + +
ngu n thông tin chung t b t kỳ đ a đi m nào. ' )
0.1.2 Nh ng h n ch c a n n kinh t sữ ạ ế ủ ề ế ố
Chuy n sang n n kinh t s , ng i ta d báo s có nh ng m t trái nh sau: " #
- Thay đ i s t o ra s phân b sai l chổ ẽ ạ ự ổ ệ . Nhân l c trong nông nghi p chi m
t 90% dân s h i cu i th k tr c đã gi m xu ng đ n 3% dân s hi n t i. Làm) '
th nào đ chúng ta qu n lý đ c nh h ng c a s chuy n đ i t i các lo i hình (
công vi c m i và n n t ng tri th c m i cho n n kinh t ? " "
- Xa l thông tin có kh năng xâm ph m quy n t do cá nhân t i m c khôngộ ả ạ ề ự ớ ứ
th d đoán n i và không th tránh kh iể ự ổ ể ỏ . Khi vi c trao đ i thông tin gi a m i ( $
ng i, giao d ch kinh doanh, làm vi c, h c t p và vui ch i ngày càng tăng trên m ng,# $
hàng lo t thông tin các lo i s đ c s hoá và m ng hoá. Nh v y làm sao có th tin
ch c r ng quy n cá nhân có th đ c b o v trong n n kinh t s ?* , " "
- M t xa l thông tin b quan ni m sai và do v y chuy n đ i sang n n kinhộ ộ ị ệ ậ ể ổ ề
t s có th nuôi d ng m t xã h i hai t ng l p, t o thành môt h sâu ngănế ố ể ưỡ ộ ộ ầ ớ ạ ố
cách gi a ng i có và ng i không có thông tin.ữ ườ ườ Khi công ngh thông tin ngày càng
quan tr ng h n đ i v i thành công kinh t và phúc l i xã h i, kh năng “phân bi t$
ch ng t c v thông tin” càng có th tr thành hi n th c. Li u có ph i đang xu t hi n "
“cu c n i d y c a nh ng con ng i tinh tuý”, nh ng ng i s s d ng h t ng ( # # !
thông tin m i đ ngày càng b c kín mình h n, ch ng t mình g n gũi h n v i b n bè $ %
và đ ng nghi p trong không gian khoa h c gi t ng, đánh m t khái ni m v trách' $ "
nhi m v i m i ng i trong c ng đ ng hay đ t n c h s ng? $ # ' $
- R t có th s còn n y sinh nh ng kho ng cách khác do kh năng ti p c n
khác nhau v i công ngh m i và n n kinh t s . Theo chi u h ng đó, li u ai có th " "
d đoán r ng công ngh m i s thay đ i c u trúc xã h i nh th nào? , (
- N n kinh t s ch c ch n s có nh h ng r t l n đ n ch t l ng cu c s ng" * *
c a con ng i. Khi công ngh xâm chi m văn phòng, nhà , xe h i, phòng khách s n, #
gh máy bay, … c a chúng ta, li u có còn ranh gi i rõ ràng gi a công vi c và ho t
đ ng gi i trí? Các nhà tâm lý h c đã tranh lu n r ng vi c th c hi n đa nhi m v $ , !
đang d n t i s b t n tinh th n liên quan t i stress m i. Hay li u công ngh có th- (
th c hi n đi u ng c l i – đem l i t do cho chúng ta, khuy n khích chúng ta, làm "
chúng ta th giãn ngay c trong công vi c.
- Tác đ ng c a ph ng ti n m i t i gia đình s là gì? Ph ng ti n m i h a
h n c ng c gia đình b ng cách chuy n các ho t đ ng c a các thành viên trong m i/ , +
gia đình đang b phân tán b i xã h i công nghi p quay tr l i nhà. Các ho t đ ng đó
bao g m làm vi c, h c t p, mua bán, gi i trí, chăm sóc s c kho , quan tâm t i ng i' $ #
già và th m chí tham gia vào ti n trình dân ch . Nh ng li u có n y sinh nh ng nguy
hi m khác không? S xa cách gi a các thành viên trong gia đình hay s không đ ng '
đ u v kh năng ti p c n v i ph ng ti n m i gi a các gia đình." "
0.2 TH NG M I ĐI N TƯƠ Ạ Ệ Ử
0.2.1 Khái ni mệ
TMĐT là hình th c mua bán, trao đ i hàng hóa và d ch v thông qua m ng máy ( !
tính toàn c u.
TMĐT theo nghĩa r ng đ c đ nh nghĩa trong Lu t m u v TMĐT c a y ban - " 0
Liên H p qu c v Lu t Th ng m i Qu c t (UNCITRAL): “Thu t ng Th ng "
m i c n đ c di n gi i theo nghĩa r ng đ bao quát các v n đ phát sinh t m i " ) $
quan h mang tính ch t th ng m i dù có hay không có h p đ ng. Các quan h mang '
tính th ng m i bao g m các giao d ch sau đây: b t c giao d ch nào v th ng m i ' "
cung c p ho c trao đ i hàng hóa ho c d ch v ; th a thu n phân ph i; đ i di n ho c ( ! %
đ i lý th ng m i, y thác hoa h ng; cho thuê dài h n; xây d ng các công trình; t '
v n; k thu t công trình; đ u t ; c p v n; ngân hàng; b o hi m; tho thu n khai thác .
ho c tô nh ng; liên doanh các hình th c khác v h p tác công nghi p ho c kinh "
doanh; chuyên ch hàng hoá hay hành khách b ng đ ng bi n, đ ng không, đ ng , # # #
s t ho c đ ng b .”* #
Nh v y, có th th y r ng ph m vi c a TMĐT r t r ng, bao quát h u h t các ,
lĩnh v c ho t đ ng kinh t , vi c mua bán hàng hoá và d ch v ch là m t trong hàng ! &
ngàn lĩnh v c áp d ng c a TMĐT. Theo nghĩa h p, TMĐT ch g m các ho t đ ng ! / & '
th ng m i đ c ti n hành trên m ng máy tính m nh Internet. Trên th c t , chính
các ho t đ ng th ng m i thông qua m ng Internet đã làm phát sinh thu t ng
TMĐT.
TMĐT bao g m các ho t đ ng mua bán hàng hoá và d ch v qua ph ng ti n' !
đi n t , giao nh n các n i dung k thu t s trên m ng, chuy n ti n đi n t , mua bán . "
c phi u đi n t , v n đ n đi n t , đ u giá th ng m i, h p tác thi t k , tài nguyên(
m ng, mua s m công c ng, ti p th tr c tuy n t i ng i tiêu dùng và các d ch v sau * # !
bán hàng. TMĐT đ c th c hi n đ i v i c th ng m i hàng hóa (ví d nh hàng !
tiêu dùng, các thi t b y t chuyên d ng) và th ng m i d ch v (ví d nh d ch v ! ! ! !
cung c p thông tin, d ch v pháp lý, tài chính); các ho t đ ng truy n th ng (nh chăm ! "
sóc s c kh e, giáo d c) và các ho t đ ng m i (ví d nh siêu th o). TMĐT đang tr % ! !
thành m t cu c cách m ng làm thay đ i cách th c mua s m c a con ng i. ( * #
0.2.2 Lich s phat triên cua Th ng mai điên ṭ ử ́ ̉ ̉ ươ ̣ ̣ ử
- Năm 1962: Y t ng đâu tiên vê mang kêt nôi cac may tinh v i nhau (J.C.R.
Licklider)
- Năm 1965: Mang g i cac d liêu đo đ c chia nho thanh t ng packet, đi theo )
cac tuyên đ ng khac nhau va kêt h p lai tai điêm đên (Donald Dovies); Lawrence #
G.Roberts đo kêt nôi v i môt may tinh Massachussetts v i 1 may tinh khac
California qua đ ng dây điên thoai#
- Năm 1967: Ông nay đê xuât y t ng mang ARPANET – Advanced research
project Agency Network tai hôi nghi Michigan: công nghê chuyên g i tin – packet
switching technology đem lai l i ich to l n khi nhiêu may tinh co thê chia se thông tin
v i nhau. Phat triên mang may tinh th nghiêm cua Bô Quôc Phong My theo y t ng 1
ARPANET
- Năm 1969: Mang nay đ c đ a vao hoat đông va la tiên thân cua internet;
Internet – liên mang đ c băt đâu xuât hiên khi nhiêu mang đ c kêt nôi v i nhau
- Năm 1972: th điên t băt đâu đ c s dung ( Ray Tomlinson)
- Năm 1973: ARPANET lân đâu tiên đ c kêt nôi ra n c ngoai, t i 1 tr ng #
Đai hoc London
- Năm 1984: Giao th c chuyên g i tin TCP/IP (Transmision control protocol va
internet protocol) tr thanh giao th c chuân cua internet; hê thông cac tên miên DNS
(Domain Name system) ra đ i đê phân biêt đ c cac may chu chia thanh 6 loai chinh:#
+ .edu: linh v c giao duc1
+ .gov: thuôc cac c quan chinh phu
+. military: linh v c quân s1
+.com: linh v c th ng mai1
+. Org: cac tô ch c
+.net: cac mang, giai tri
- Năm 1990: ARPNE ng ng hoat đông, internet chuyên sang giai đoan m i)
- Năm 1991: Ngôn ng đanh dâu siêu văn ban HTML (hypertext Markup
Language) ra đ i cung v i giao th c truyên siêu văn ban HTTP (hypertext transfer#
protocol). Internet th c s tr thanh công cu đăc l c v i hang loat dich vu m i
WWW ra đ i, đem lai cho ng i dung kha năng tham chiêu t môt văn ban đên# # )
nhiêu văn ban khac, chuyên c s d liêu nay sang c s d liêu khac v i hinh th c
hâp dân va nôi dung phong phu 1
Internet va web la công cu quan trong nhât cua Th ng mai điên t u, giup cho
th ng mai điên t phat triên va hoat đông hiêu qua
Mang internet đ c s dung rông rai t năm 1994 1 )
Công ty Netsscape tung ra cac phân mêm ng dung đê khai thac thông tin trên
internet vao thang 05/1995
Công ty Amazon.com ra đ i vao thang 5/1997#
Công ty IBM tung ra chiên dich quang cao cho cac mô hinh kinh doanh điên t năm
1997
Dich vu internet băt đâu đ c cung câp tai Viêt Nam chinh th c t năm 1997 )
0.2.3 Đ ng l c thúc đ y TMĐT phát tri nộ ự ẩ ể
- Đ ng l c kinh t :ộ ự ế m t trong nh ng l i ích c a TMĐT là tính hi u qu kinh
t đ t đ c t vi c gi m chi phí truy n th ng, h t ng công ngh chi phí th p, t c ) "
đ cao h n và giao d ch đi n t kinh t h n v i nhà cung c p, chi phí chia s thông
tin toàn c u và qu ng cáo th p h n, các l a ch n d ch v c a khách hàng r h n. $ !
S h i nh p kinh t ho c là bên trong ho c là bên ngoài. S h i nh p bên trong
liên quan t i m ng l i kinh t c a các t ng công ty, t p đoàn, nhà cung c p, khách (
hàng và các nhà th u đ c l p vào trong m t c ng đ ng truy n đ t t i m t môi ' "
tr ng o (v i Internet nh là ph ng ti n). Vi c tích h p Internet, m t khác là#
m ng l i c a nhi u ban trong m t công ty và c a các ho t đ ng kinh doanh và chu "
trình. Đi u này cho phép thông tin kinh doanh quan tr ng đ c l u gi d i d ng s" $
có th l y đ c ngay l p t c và truy n t i đi n t . Vi c h i nh p bên trong v i "
minh h a t t nh t là m ng n i b công ty (Internet). Các công ty có m ng n i b$
hi u qu là Procter and Gamble, IBM, Nestle và Intel.
- Đ ng l c th tr ng:ộ ự ị ườ Các t h p công ty đ c khuy n khích s d ng TMĐT( !
trong ti p th và xúc ti n s n ph m nh m n m b t đ c th tr ng qu c t l n và , * * #
nh . T ng t , Internet đ c s d ng nh là m t ph ng ti n cho tăng c ng các% ! #
d ch v và h tr khách hàng. Đi u này d h n nhi u cho các công ty nh m cung c p ! + " " ,
cho ng i tiêu dùng v i chi ti t h n v s n ph m và thông tin d ch v qua vi c s# " !
d ng Internet. !
- Đ ng l c công ngh :ộ ự ệ S phát tri n c a Công ngh - Thông tin - Truy n "
thông (ICT – Information and Communications Technology) là nhân t chính trong s
tăng tr ng c a TMĐT. Ví d , ti n b công ngh trong s hóa n i dung, k thu t ! .
nén và thúc đ y công ngh h th ng m đã m đ ng cho h i t d ch v truy n # ! ! "
thông vào m t m t b ng duy nh t. Đ i l i, đi u này đã làm cho truy n thông hi u , ( " "
qu h n, nhanh h n, d dàng h n và kinh t h n vì nhu c u thi t l p m ng riêng
bi t cho các d ch v đi n tho i, truy n hình, truy n hình cáp và truy nh p Internet b ! " "
lo i tr . T quan đi m c a doanh nghi p, công ty và ng i tiêu dùng, ch có m t nhà ) ) # &
cung c p thông tin có nghĩa là chi phí truy n thông th p h n. "
H n th n a, nguyên t c c a ti p c n ph c p có th đ t đ c d dàng h n v i * (
s h i t . Hi n t i chi phí cao c a vi c l p đ t các đ ng dây trên đ t li n t i các ! * # "
vùng nông thôn th a th t làm n n lòng các công ty vi n thông nh m l p đ t đi n , *
tho i t i các khu v c này. L p đ t đ ng dây trên m t đ t các vùng nông thôn có * #
th h p d n thành ph n t nhân h n n u doanh thu t vi c này không gi i h n v i - )
chi phí đi n tho i đ ng dài và n i h t. S phát tri n này s đ m b o s ti p c n có #
th ch p nh n đ c t i thông tin cho nh ng ng i vùng nông thôn và s gi m b t #
cho chính ph nh ng v n đ và chi phí đ t đ cho nh ng đ ng dây này. " * % #
0.2.4 Các đ c tr ng c a TMĐTặ ư ủ
So v i các ho t đ ng Th ng m i truy n th ng, TMĐT có m t s đi m khác "
bi t c b n sau:
- Các bên ti n hành giao d ch trong TMĐT không ti p xúc tr c ti p v i nhau và
không đòi h i ph i bi t nhau t tr c.% )
Trong th ng m i truy n th ng, các bên th ng g p g nhau tr c ti p đ ti n " # 2
hành giao d ch. Các giao d ch đ c th c hi n ch y u theo nguyên t c v t lý nh *
chuy n ti n, séc hoá đ n, v n đ n, g i báo cáo. Các ph ng ti n vi n thông nh : "
fax, telex… ch đ c s d ng đ trao đ i s li u kinh doanh. Tuy nhiên, vi c s& ! (
d ng các ph ng ti n đi n t trong th ng m i truy n th ng ch đ chuy n t i! " &
thông tin m t cách tr c ti p gi a hai đ i tác c a cùng m t giao d ch.
- Các giao d ch th ng m i truy n th ng đ c th c hi n v i s t n t i c a " '
khái ni m biên gi i qu c gia, còn TMĐT đ c th c hi n trong m t th tr ng không #
có biên gi i (c nh tranh th ng nh t toàn c u). TMĐT tr c ti p tác đ ng t i môi
tr ng c nh tranh toàn c u.#
TMĐT càng phát tri n, thì máy tính cá nhân tr thành c a s cho doanh nghi p (
h ng ra th tr ng trên kh p th gi i. V i TMĐT, m t doanh nghi p dù m i thành # *
l p đã có th kinh doanh b t kỳ đâu mà không h ph i b c ra kh i nhà - m t công " %
vi c tr c kia ph i m t r t nhi u th i gian. " #
- Trong TMĐT, ngoài các ch th tham gia quan h giao d ch gi ng nh giao
d ch th ng m i truy n th ng đã xu t hi n m t bên th ba đó là nhà cung c p d ch "
v m ng, các c quan ch ng th c… là nh ng ng i t o môi tr ng cho các giao! # #
d ch TMĐT. Nhà cung c p d ch v m ng và c quan ch ng th c có nhi m v ! !
chuy n đi, l u gi các thông tin gi a các bên tham gia giao d ch TMĐT, đ ng th i h ' # $
cũng xác nh n đ tin c y c a các thông tin trong giao d ch TMĐT.
- Đ i v i th ng m i truy n th ng, m ng l i thông tin ch là ph ng ti n đ " &
trao đ i d li u, còn đ i v i TMĐT, m ng l i thông tin là th tr ng.( #
0.2.5 Các lo i hình giao d ch TMĐTạ ị
Trong TMĐT có ba ch th tham gia: Doanh nghi p (B) gi vai trò đ ng l c phát
tri n TMĐT, ng i tiêu dùng (C) gi vai trò quy t đ nh s thành công c a TMĐT và #
chính ph (G) gi vai trò đ nh h ng, đi u ti t và qu n lý. T các m i quan h gi a " )
các ch th trên ta có các lo i giao d ch TMĐT: B2B, B2C, B2G, C2G, C2C… trong
đó B2B và B2C là hai lo i hình giao d ch TMĐT quan tr ng nh t. $
B ng 1-1: Các lo i hình giao d ch TMĐT
Ch thủ ể
Doanh nghi p
(Business - B)
Khách hàng
(Customer - C)
Chính ph
(Government – G)
Doanh nghi p B2B B2C B2G
(Business - B)
Thông qua Internet,
Internet, Extranet, EDI
Bán hàng qua
m ng
Thu thu nh p và
thu doanh thu
Khách hàng
(Customer - C)
C2B
B th u%
C2C
Đ u giá trên eBay
C2G
Thu thu nh p
Chính ph
(Government – G)
G2B
Mua s m công c ng*
tr c tuy n, các quy
trình th ng m i, …
G2C
Qu h tr tr em,. +
sinh viên h c$
sinh…
G2G
Giao d ch gi a các
c quan, chính ph
0.2.5.1 Business – to – Business (B2B): mô hình TMĐT gi a các doanh nghi p v i
doanh nghi p
TMĐT B2B là vi c th c hi n các giao d ch gi a các doanh nghi p v i nhau trên
m ng. Ta th ng g i là giao d ch B2B. Các bên tham gia giao d ch B2B g m: ng i # $ ' #
trung gian tr c tuy n ( o ho c click – and – mortar), ng i mua và ng i bán. Các # #
lo i giao d ch B2B g m: mua ngay theo yêu c u khi giá c thích h p và mua theo h p '
đ ng dài h n, d a trên đàm phán cá nhân gi a ng i mua và ng i bán. ' # #
• Th tr ng B2B có hai thành ph n ch y u #
- H t ng o (e – frastructure) là c u trúc c a B2B, bao g m: '
• H u c n – v n t i, nhà kho và phân ph i;
• Cung c p các d ch v ng d ng – ti n hành, máy ch và qu n lý ph n m m ! ! "
tr n gói t m t trung tâm h tr ;$ ) +
• Thuê ngoài các ch c năng trong chu trình TMĐT nh thuê ch máy ch Web, +
b o m t và gi i pháp chăm sóc khách hàng;
• Các ph n m m gi i pháp đ u giá cho vi c đi u hành và duy trì hình th c " "
đ u giá trên Internet;
• Ph n m m qu n lý n i dung cho vi c h tr qu n lý và truy n t i n i dung " + "
trang Web;
• Cho phép th ng m i d a trên Web.
- Th tr ng o (e – markets)ị ườ ả : là nh ng Website n i mà ng i mua ng i bán # #
trao đ i qua l i v i nhau và th c hi n giao d ch.(
Ví d : IBM, Hewlett Packard (HP), Cisco, Dell…!
• Các l i ích c a TMĐT B2B trong các th tr ng đang phát tri n #
- C t gi m chi phí:ắ ả có ba lo i chi phí đ c gi m xu ng đáng k qua vi c th c
hi n TMĐT B2B
• Chi phí tìm ki m. Trong th tr ng B2B, ng i bán và ng i mua t p h p # # #
l i cùng v i nhau trong m t c ng đ ng th ng m i đ n nh t. '
• Chi phí giao d ch
• Thúc đ y vi c qu n lý kho hàng và h u c n.
- Lo i b trung gian:ạ ỏ Ng i cung c p có kh năng trao đ i tr c ti p v i ng i# ( #
mua, lo i b trung gian và nhà phân ph i. %
- Minh b ch trong giá c :ạ ả Internet cho phép vi c xu t b n thông tin v m t "
ho t đ ng mua bán ho c giao d ch, làm cho thông tin s n sàng đ c ti p c n và s n 3 3
có v i t t c thành viên c a th tr ng m ng. #
- H n th n a, th tr ng m ng B2B m r ng biên gi i cho vi c th ng thuy t #
giá c cho dù đâu, nhi u ng i bán và ng i mua tham d báo vi c đ nh hình giá và " # #
đ u th u hai chi u. Trong môi tr ng nh v y, nh ng yêu c u cho c ng i mua và " # #
ng i bán đ c t p h p l i đ đ t đ c nh ng giá c nh tranh, th p h n nh ng giá#
do t ng cá nhân đ a ra. )
- Hi u ng m ng và ph m vi c a các n n kinh t . S tăng tr ng nhanh chóng "
c a th tr ng m ng B2B t o ra n n kinh t cung c p d a trên giá thành truy n # " "
th ng.
• Các lo i giao d ch B2B c b n:
(a) M t bên bán nhi u bên mua là mô hình d a trên công ngh Web trong đó m t "
công ty bán cho nhi u công ty mua. Có 3 ph ng pháp bán tr c ti p trong mô hình"
này: bán t catalog đi n t , bán qua quá trình đ u giá, bán theo h p đ ng cung ng) '
dài h n đã tho thu n tr c. Công ty bán có th là nhà s n xu t lo i click – and –
mortar ho c nhà trung gian thông th ng là nhà phân ph i hay đ i lý. #
(b) M t bên mua - nhi u bên bán "
(c) Sàn giao d ch - nhi u bên bán - nhi u bên mua " "
(d) TMĐT ph i h p – các đ i tác ph i h p v i nhau ngay trong quá trình thi t k
ch t o s n ph m
Ng i mua#
Ng i bán#
Công ty D
Công ty C
Công ty B
Công ty A
(a) M t bên bán ộ
–
Ng i bán#
Ng i mua#
Công ty D
Công ty C
Công ty B
Công ty A
(b) M t bên mua ộ
- Nhi u bên bánề
M t giao d ch
Ng i mua#
(c) Nhi u bên mua - Nhi u bên bánề ề
Ng i bán#
D ch v !
Hình 1-1: Các lo i giao d ch B2B c b n
0.2.5.2 Business – to – customer (B2C): Mô hình TMĐT gi a doanh nghi p và ng i #
tiêu dùng.
Đây là mô hình bán l tr c ti p đ n ng i tiêu dùng. Trong TMĐT, bán l đi n #
t có th t nhà s n xu t, ho c t m t c a hàng thông qua kênh phân ph i. Hàng hoá ) )
bán l trên m ng th ng là hàng hoá, máy tính, đ đi n t , d ng c th thao, đ # ' ! ! '
dùng văn phòng, sách và âm nh c, đ ch i, s c kho và m ph m, gi i trí v v… ' .
Mô hình kinh doanh bán l có th phân lo i theo quy mô các lo i hàng hoá bán
(t ng h p, chuyên ngành), theo ph m vi đ a lý (toàn c u, khu v c), theo kênh bán (bán(
tr c ti p, bán qua kênh phân b ).
M t s hình th c các c a hàng bán l trên m ng: brick – and – mortar là lo i c a
hàng bán l ki u truy n th ng, không s d ng Internet, click – and – mortar là lo i " !
c a hàng bán l truy n th ng nh ng có kênh bán hàng qua m ng và c a hàng o là "
c a hàng bán l hoàn toàn trên m ng mà không s d ng kênh bán truy n th ng. ! "
0.2.6 Các hình th c ho t đ ng ch y u c a TMĐTứ ạ ộ ủ ế ủ
0.2.6.1 Th đi n t
Các doanh nghi p, các c quan Nhà n c, cá nhân, t ch c, … s d ng th đi n ( !
t đ g i th cho nhau m t cách “tr c tuy n” thông qua m ng, g i là th đi n t $
(electronic mail, vi t t t là e – mail). Thông tin trong th đi n t không ph i tuân theo *
m t c u trúc đ nh tr c nào.
0.2.6.2 Thanh toán đi n t
Thanh toán đi n t là vi c thanh toán ti n thông qua ph ng ti n đi n t , ví d , " !
tr l ng b ng cách chuy n ti n tr c ti p vào tài kho n, tr ti n mua hàng b ng th , " " ,
mua hàng, th tín d ng v v th c ch t đ u là d ng thanh toán đi n t . Ngày nay, v i ! "
Qu n
lý
Chính ph
Thành
ph n khác
Ng i mua#
Ng i bán#
C ng đ ng '
Ngành công
nghi p liên
Tr ng đ i #
h c $
(d) TMĐT ph i h pố ợ
s phát tri n c a TMĐT, thanh toán đi n t đã m r ng sang các lĩnh v c m i đó là:
- Trao đ i d li u đi n t tài chính (Financial Electronic Data Interchange, g i( $
t t là FEDI) chuyên ph c v cho vi c thanh toán đi n t gi a các công ty giao d ch* ! !
v i nhau b ng đi n t . ,
- Ti n l đi n t (Internet Cash) là ti n m t đ c mua t m t n i phát hành" " )
(ngân hàng ho c m t t ch c tín d ng nào đó) sau đó đ c chuy n đ i t do sang các ( ! (
đ ng ti n khác thông qua Internet, áp d ng trong c ph m vi m t n c cũng nh gi a' " !
các qu c gia; t t c đ u đ c th c hi n b ng k thu t s hoá, vì th ti n m t này " , . "
còn có tên g i là “ti n m t s hoá” (digital cash). Ti n l đi n t đang trên đà phát$ " "
tri n thanh, nó có u đi m n i b t sau: (
• Dùng đ thanh toán nh ng món hàng giá tr nh vì phí giao d ch mua hàng và %
chuy n ti n r t th p; "
• Có th ti n hành gi a hai cá nhân ho c hai công ty b t kỳ, các thanh toán là
vô danh;
• Ti n m t nh n đ c đ m b o là ti n th t, tránh đ c ti n gi ." " "
- Ví đi n t (electronic purse). Là n i đ ti n m t Internet, ch y u là th thông "
minh (smart card), còn g i là th gi ti n (stored value card), ti n đ c tr cho b t kỳ$ " "
ai đ c đ c th đó; k thu t c a túi ti n đi n t t ng t nh k thu t áp d ng cho$ . " . !
“ti n l đi n t ”. Th thông minh, nhìn b ngoài nh th tín d ng, nh ng m t sau" " !
c a th , có m t chíp máy tính đi n t có m t b nh đ l u tr ti n s hoá, ti n y " "
ch đ c “chi tr ” khi s d ng ho c th yêu c u (nh xác nh n thanh toán hoá đ n)& !
đ c xác th c là “đúng.
- Giao d ch đi n t c a ngân hàng. H th ng thanh toán đi n t c a ngân hàng
là m t h th ng l n g m nhi u h th ng nh : ' " %
• Thanh toán gi a ngân hàng v i khách hàng qua đi n t , t i các đi m bán l ,
giao d ch cá nhân t i các gia đình, giao d ch t i tr s khách hàng, giao d ch qua !
Internet, chuy n ti n đi n t , th tín d ng, thông tin h i đáp, … " ! %
• Thanh toán gi a ngân hàng v i các đ i lý thanh toán;
• Thanh toán n i b m t h th ng ngân hàng;
• Thanh toán liên ngân hàng.
0.2.6.3 Trao đ i d li u đi n t(
Trao đ i d li u đi n t (Electronic Data Interchange – EDI) là vi c trao đ i các( (
d li u d i d ng “có c u trúc”, t máy tính đi n t này sang máy tính đi n t khác, )
gi a các công ty ho c đ n v đã tho thu n buôn bán v i nhau.
Theo U ban liên h p qu c v lu t th ng m i qu c t (UNCITRAL), “Trao "
đ i d li u đi n t là vi c chuy n giao thông tin t máy tính đi n t này sang máy( )
tính đi n t khác b ng ph ng ti n đi n t , có s d ng m t tiêu chu n đã đ c , !
tho thu n đ c u trúc thông tin”.
EDI ngày càng đ c s d ng r ng rãi trên toàn c u, ch y u ph c v cho vi c ! ! !
mua và phân ph i hàng (g i đ n hàng, các xác nh n, các tài li u g i hàng, hoá đ n
v.v…), ng i ta cũng dùng cho các m c đích khác, nh thanh toán ti n khám b nh,# ! "
trao đ i các k t qu xét nghi m…(
Tr c khi có Internet đã có EDI, khi đó ng i ta dùng “m ng giá tr gia tăng” #
(Value Added Network – VAN) đ liên k t các đ i tác EDI v i nhau; c t lõi c a VAN
là m t h th ng th đi n t cho phép các máy tính đi n t liên l c đ c v i nhau, và
ho t đ ng nh m t ph ng ti n l u tr và tìm ki m; khi n i vào VAN, m t doanh
nghi p có th liên l c v i nhi u máy tính đi n t n m nhi u thành ph trên kh p " , " *
th gi i.
Ngày nay, EDI ch y u đ c th c hi n thông qua m ng Internet. Đ ph c v ! !
cho buôn bán gi a các doanh nghi p thu n l i h n v i chi phí truy n thông không quá "
t n kém, ng i ta đã xây d ng m t ki u m ng m i g i là “m ng riêng o” (VPN – # $
Virtual Private Network), là m ng riêng d ng Internet c a m t doanh nghi p nh ng
đ c thi t l p d a trên chu n trang Web và truy n thông qua m ng Internet. "
Công vi c trao đ i EDI trong TMĐT th ng g m các n i dung sau: ( # '
- Giao d ch k t n i
- Đ t hàng
- Giao d ch g i hàng
- Thanh toán
V n đ này đang đ c ti p t c nghiên c u và x lý, đ c bi t là buôn bán gi a " !
các n c có quan đi m chính sách, và lu t pháp th ng m i khác nhau, đòi h i ph i %
có m t h th ng pháp lý chung trên n n t ng th ng nh t quan đi m v t do hoá " "
th ng m i và t do hoá vi c s d ng m ng Internet, ch nh v y m i đ m b o ! &
đ c tính kh thi, tính an toàn và tính có hi u qu c a vi c trao đ i d li u đi n t . (
0.2.6.4 Truy n d li u"
D li u là n i dung c a hàng hóa s , giá tr c a nó không ph i trong v t mang tin
mà n m trong b n thân n i dung c a nó. Hàng hoá s có th đ c giao qua m ng.,
Tr c đây, dung li u đ c trao đ i d i d ng hi n v t b ng cách đ a vào đĩa, băng, ( ,
in thành sách báo, thành văn b n, đóng gói bao bì chuy n đ n tay ng i s d ng, # !
ho c đ n đi m phân ph i (nh c a hàng, qu y báo v.v…) đ ng i s d ng mua và # !
nh n tr c ti p. Ngày nay, dung li u đ c s hoá và truy n g i theo m ng, g i là " $
“giao g i s hoá” (digital delivery).
Các t báo, các t li u công ty, các catalog s n ph m l n l t đ c đ a lên#
Web, ng i ta g i là “xu t b n đi n t ” (electronic publishing ho c Web publishing),# $
kho ng 2700 t báo đã đ c đ a lên Web g i là “sách đi n t ”… # $
0.2.6.5 Mua bán hàng hoá h u hìnhữ
Đ n nay, danh sách các hàng hoá bán l qua m ng đã m r ng, và xu t hi n m t
lo i ho t đ ng g i là “mua hàng đi n t ”, hay “mua hàng trên m ng”; m t s $
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét