Môn miễn dịch học phân tử Vấn đề:Vacxin

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI II


Nguyễn Thị Thanh Hương
TIỂU LUẬN: Môn miễn dịch học phân tử
Vấn đề:Vacxin.
Lớp: Sinh học thực nghiệm k14
Hà Nội 2011
Mục lục
1. Lịch sử
1.1. Truyền thuyết
1.2. Khám phá khoa học
2. Cơ chế hoạt động của vắc-xin
3. Các loại vắc-xin
3.1. Ba loại vắc-xin kinh điển
3.2. Một số loại vắc-xin mới đang nghiên cứu
3.3. Vắc-xin dùng để điều trị
4. Hạn chế của vắc-xin
4.1. Hạn chế về hiệu quả
4.2. Tai biến khi dùng vắc-xin
4.2.1. Nhiễm bệnh
4.2.2. Bệnh miễn dịch
5. Chủng ngừa
5.1. Phương pháp
5.2. Đánh giá hiệu quả và theo dõi
5.3. Triển khai
5.4. Phản đối
6. Một số vacxin thường dùng
1. Lịch sử
Edward Jenner được công nhận là người đầu tiên dùng vắc-xin để ngừa bệnh
cho con người ngay từ khi người ta còn chưa biết bản chất của các tác nhân
gây bệnh (năm 1796). Louis Pasteur với các công trình nghiên cứu về vi sinh
học và miễn dịch học đã mở đường cho những kiến thức hiện đại về vắc-xin.
1.1 . Truyền thuyết
Vào thế kỷ thứ nhất trước Công nguyên, vua Mithridate VI mỗi ngày đều uống
một lượng nhỏ độc chất cho cơ thể quen dần nhằm đương đầu với nguy cơ bị ám
sát. Chuyện kể rằng cách này đã tỏ ra hiệu quả vì về sau, khi Mithridate thất trận và
tự sát, liều thuốc độc ông ta uống vào chẳng có ép phê gì.
Ở Trung Quốc, vào khoảng thế kỷ thứ 10, các thầy lang Đạo giáo đã bí mật
dùng một kỹ thuật phòng bệnh đậu mùa. Đậu mùa là chứng bệnh hiểm nghèo, nếu
không giết chết bệnh nhân thì nó cũng để lại những vết sẹo rỗ trên mặt. Các thầy
lang đã lấy vẩy sẹo của người bị bệnh(chứa mầm bệnh), cho vào một chiếc hộp kín
rồi giữ ở nhiệt độ nhất định trong một thời gian để giảm độc tính, sau đó nghiền
nhỏ thổi vào mũi của người khỏe chưa từng mắc bệnh đậu mùa để ngừa bệnh.
Một phương pháp tương tự cũng được dùng ở Thổ Nhĩ Kỳ vào thế kỷ 18.
1.2. Khám phá khoa học
Sau thí nghiệm thành công của Jenner, phương pháp chủng đậu được triển khai
rộng rãi. Tính đến năm 1801, ở Anh đã có trên 100.000 người được chủng. Trong
ảnh: áp phích thông báo ghi tên chủng ngừa.
Bỏ qua những huyền thoại lẻ loi và không chắc chắn trên, vắc-xin đầu tiên gắn
với tên tuổi của Edward Jenner, một bác sĩ người Anh. Năm 1796, châu Âu đang có
dịch đậu mùa, Jenner đã thực hiện thành công thử nghiệm vắc-xin ngừa căn bệnh
này. Kinh nghiệm dân gian cho thấy những nông dân vắt sữa bò có thể bị lây bệnh
đậu bò, nhưng sau khi khỏi bệnh, họ trở nên miễn nhiễm đối với bệnh đậu mùa.
Dựa vào đó, Jenner chiết lấy dịch từ các vết đậu bò trên cánh tay của cô bệnh nhân
Sarah Nelmes rồi cấy dịch này vào cánh tay của cậu bé 8 tuổi khỏe mạnh cùng làng
tên là James Phipps. Sau đó Phipps đã có những triệu chứng của bệnh đậu bò. 48
ngày sau, Phipps khỏi hẳn bệnh đậu bò, Jenner liền tiêm chất có chứa mầm bệnh
đậu mùa cho Phipps, nhưng Phipps không hề mắc căn bệnh này. Cách làm của
Jenner xét theo các tiêu chuẩn y đức ngày nay thật không ổn, nhưng rõ ràng đó là
một hành động có tính khai phá: đứa trẻ được chủng ngừa đã đề kháng được bệnh.
Thời của Jenner, các virus vẫn chưa được khám phá, còn vi khuẩn tuy đã được
tìm ra nhưng vai trò gây bệnh của chúng chưa được biết. Thời điểm 1798, khi Jener
công bố kết quả thí nghiệm của mình, người ta chỉ hình dung là có các "mầm bệnh"
gây nên sự truyền nhiễm.
Lần đầu tiên trong lịch sử, con người đã thanh toán được một căn bệnh hiểm
nghèo. Ảnh chụp năm 1977, Ali Maow Maalin, người Somalia, được xem là bệnh
nhân cuối cùng mắc bệnh đậu mùa
Tám mươi năm sau, Louis Pasteur nghiên cứu bệnh tả khi dịch tả đang tàn sát
đàn gà. Ông cấy các vi khuẩn tả trong phòng thí nghiệm rồi đem tiêm cho gà:
những con bị tiêm chết sạch. Mùa hè năm 1878, ông chuẩn bị một bình dung dịch
nuôi cấy vi khuẩn dạng huyền phù, rồi để đó, đi nghỉ mát. Khi trở về, ông lại trích
lấy huyền phù đó đem tiêm cho gà. Lần này thì bầy gà chỉ bị bệnh nhẹ rồi cả đàn
cùng khỏe lại. Pasteur hiểu ra rằng khi ông đi vắng, đám vi khuẩn trong huyền phù
đó đã bị biến tính, suy yếu đi. Ông bèn lấy vi khuẩn tả (bình thường) đem tiêm cho
những con gà vừa trải qua thí nghiệm trên và những con chưa hề bị chích vi khuẩn.
Kết quả là những con nào từng được chích vi khuẩn (biến tính) thì có khả năng đề
kháng lại mầm bệnh, bọn còn lại chết hết. Qua đó, Pasteur đã xác nhận các giả
thuyết của Jenner và mở đường cho khoa miễn dịch học hiện đại.
Từ đó, chủng ngừa đã đẩy lùi nhiều bệnh: triệt tiêu bệnh đậu mùa trên toàn cầu,
thanh toán gần như hoàn toàn bệnh bại liệt, giảm đáng kể các bệnh sởi, bạch hầu,
ho gà, bệnh ban đào, thủy đậu, quai bị, thương hàn và uốn ván v.v. Nguyên tắc vẫn
không có gì thay đổi: gây miễn dịch bằng một vi khuẩn hoặc virus giảm độc lực,
hoặc với một proteinđặc hiệu có tính kháng nguyên để gây ra một đáp ứng miễn
dịch, rồi tạo một trí nhớ miễn dịch đặc hiệu, tạo ra hiệu quả đề kháng cho cơ thể về
sau khi tác nhân gây bệnh xâm nhập với đầy đủ độc tính.
Người ta còn hướng tới triển vọng dùng vắc-xin để điều trị một số bệnh còn nan
y như ung thư, AIDS v.v.
Tuy nhiên, nhiều bệnh vẫn còn đang thách thức con người, chưa có vắc-xin nào
đủ hiệu quả để ngăn ngừa. Trong đó phải kể nhiều bệnh do ký sinh trùng (thí dụ sốt
rét, giun, sán), vi khuẩn (lao), virus (cúm, sốt xuất huyết, AIDS v.v.). Một số lý do
có thể là các tác nhân gây bệnh biến đổi thường xuyên khiến cho miễn dịch không
còn hữu hiệu hoặc thậm chí tấn công ngay vào hệ miễn dịch như trường hợp của
HIV v.v. (Đã có lúc bệnh lao được đẩy lùi bằng nhiều biện pháp phối hợp (thuốc,
vắc-xin và các biện pháp phòng ngừa khác), nhưng sự xuất hiện của AIDS đã làm
cho dịch lao có dịp bùng phát, nhất là tại các nước đang phát triển.)
2.Cơ chế hoạt động của vắc-xin
Hệ miễn dịch nhận diện vắc-xin là vật lạ nên hủy diệt chúng và "ghi nhớ"
chúng. Về sau, khi tác nhân gây bệnh thực thụ xâm nhập cơ thể, hệ miễn dịch đã ở
tư thế sẵn sàng để tấn công tác nhân gây bệnh nhanh chóng hơn và hữu hiệu hơn
(bằng cách huy động nhiều thành phần của hệ miễn dịch, đặc biệt là đánh thức các
tế bào lympho nhớ). Đây chính là các ưu điểm của đáp ứng miễn dịch đặc hiệu.
3. Các loại vắc-xin
Vắc-xin có thể là các virus hoặc vi khuẩn sống, giảm độc lực, khi đưa vào cơ thể
không gây bệnh hoặc gây bệnh rất nhẹ. Vắc-xin cũng có thể là các vi sinh vật bị bất
hoạt, chết hoặc chỉ là những sản phẩm tinh chế từ vi sinh vật.
3.1. Ba loại vắc-xin kinh điển
Nuôi cấy virus cúm (chủng gây đại dịch năm 1918) phục vụ nghiên cứu và sản
xuất vắc-xin
- Vắc-xin bất hoạt là các vi sinh vật độc hại bị giết bằng hóa chất hoặc bằng
nhiệt. Thí dụ: các vắc-xin chống cúm, tả, dịch hạch và viêm gan siêu vi A. Hầu hết
các vắc-xin loại này chỉ gây đáp ứng miễn dịch không hoàn toàn và ngắn hạn, cần
phải tiêm nhắc nhiều lần.
- Vắc-xin sống, giảm độc lực là các vi sinh vật được nuôi cấy dưới những điều
kiện đặc biệt nhằm làm giảm đặc tính độc hại của chúng. Vắc-xin điển hình loại
này thường gây được đáp ứng miễn dịch dài hạn và là loại vắc-xin được ưa chuộng
dành cho người lớn khỏe mạnh. Các vắc-xin ngừa bệnh sốt vàng, sởi, bệnh ban đào
và quai bị đều thuộc loại này.
- Các "toxoid" là các hợp chất độc bị bất hoạt trích từ các vi sinh vật (trong
trường hợp chính các độc chất này là phương tiện gây bệnh của vi sinh vật). Thí dụ:
các vắc-xin ngừa uốn ván và bạch hầu.
Vắc-xin sống ngừa bệnh lao không phải là dòng vi khuẩn lao gây bệnh, mà là
một dòng lân cận được gọi là BCG.
3.2. Một số loại vắc-xin mới đang nghiên cứu
Các vắc-xin này còn được xem là vắc-xin của tương lai, có 6 hướng phát triển
chính hiện nay:
- Sử dụng các phụ gia (adjuvant) mới, nhằm gây ra loại đáp ứng miễn dịch
mong muốn. Thí dụ, chất nhôm phosphate và các oligonucleotide chứa CpG
demethyl hóa đưa vào vắc-xin khiến đáp ứng miễn dịch phát triển theo hướng dịch
thể (tạo kháng thể) thay vì tế bào.
- Vắc-xin khảm: sử dụng một sinh thể quen biết để hạn chế hiện tượng "phản tác
dụng", thí dụ dùng virus vaccinia mang một số yếu tố của virus viêm gan B hay
virus dại.
- Vắc-xin polypeptidique: tăng cường tính sinh miễn dịch nhờ liên kết tốt hơn
với các phân tử MHC: peptide nhân tạo 1/2 giống virus, 1/2 kia gắn MHC; đoạn
peptide mô phỏng 1 quyết định kháng nguyên (epitope).
- Anti-idiotype: idiotype là cấu trúc không gian của kháng thể tại vị trí gắn
kháng nguyên, đặc hiệu với kháng nguyên tương ứng. Anti-idiotype là các kháng
thể đặc hiệu đối với idiotype, do đó anti-idiotype xét về mặt đặc hiệu lại tương tự
với kháng nguyên. Vậy, thay vì dùng kháng nguyên X làm vắc-xin, người ta dùng
idiotype anti-anti-X.
- Vắc-xin DNA: DNA của tác nhân gây bệnh sẽ được biểu hiện bởi tế bào người
được chủng ngừa. Lợi thế của DNA là rẻ, bền, dễ sản xuất ra số lượng lớn nên
thích hợp cho những chương trình tiêm chủng rộng rãi. Ngoài ra, vắc-xin DNA còn
giúp định hướng đáp ứng miễn dịch: tác nhân gây bệnh ngoại bào được trình diện
qua MHC loại II, dẫn đến đáp ứng CD4 (dịch thể và tế bào). Khi kháng nguyên của
tác nhân đó được chính cơ thể người biểu hiện, nó sẽ được trình diện qua MHC loại
I, lúc này đáp ứng miễn dịch tế bào qua CD8 được kích thích. Tuy nhiên phương
pháp này là con dao hai lưỡi bởi lẽ tế bào mang DNA lạ có nguy cơ bị nhận diện là
"không ta", sinh ra bệnh tự miễn.
- Sử dụng véc-tơ tái tổ hợp – dùng các vi khuẩn thuần tính hoặc các tế bào trình
diện kháng nguyên như tế bào tua được chuyển gen để biểu hiện kháng nguyên
mong muốn.
3.3. Vắc-xin dùng để điều trị
Một trong những hướng nghiên cứu mới là miễn dịch liệu pháp, bao gồm miễn
dịch liệu pháp thụ động và chủ động (tức vắc-xin liệu pháp). Người ta hy vọng là
phương pháp này sẽ chữa được những bệnh như ung thư, AIDS và bệnh Alzheimer.
4. Hạn chế của vắc-xin
Những hạn chế của vắc-xin tập trung thành hai nhóm chính: hiệu quả kém và
các tai biến đi kèm.
4.1. Hạn chế về hiệu quả
Một số vắc-xin rất có hiệu quả, không kể vắc-xin đậu mùa nổi tiếng, thí dụ vắc-
xin ngừa bệnh uốn ván, sởi v.v. Một số vắc-xin khác có hiệu quả vừa phải (hiệu
quả của BCG chỉ vào khoảng 50%). Ngược lại, có những bệnh đến đầu thế kỷ 21
vẫn chưa có vắc-xin thích hợp (AIDS, sốt rét v.v.). Do vậy, vắc-xin chưa phải là vũ
khí vạn năng để đối phó với bệnh tật.
Hiệu quả của vắc-xin cũng khó đánh giá chính xác. Kết quả nghiên cứu trên
động vật không thể áp dụng 100% cho loài người, vì những đặc điểm riêng của
từng loài. Trên lý thuyết, phương pháp duy nhất để chứng minh hiệu quả là lấy 2
nhóm người, một nhóm được tiêm chủng, một nhóm không rồi truyền mầm bệnh
cho cả hai nhóm để xem kết quả. Dĩ nhiên phương pháp này không thể sử dụng
được vì trái đạo đức. Do đó, người ta biến hóa đi một chút, cũng chia ra 2 nhóm
được chủng và không được chủng như trên nhưng không truyền bệnh mà chỉ quan
sát sự nhiễm bệnh qua các ngã thông thường. Hạn chế của phương pháp này là nếu
một vắc-xin tỏ ra có hiệu quả, người ta không thể triển khai nghiên cứu trên quy
mô rộng để tính chính xác hiệu quả vì như thế một số lớn quần chúng sẽ bị thiệt
thòi do không được bảo vệ.
Bởi vậy, khi một vắc-xin được xem là có hiệu quả, người ta đem tiêm chủng cho
mọi người và quan sát sự giảm số người mắc bệnh. Tuy nhiên, ngay cả khi một
bệnh có chiều hướng giảm xuống, người ta cũng không biết vai trò thật sự của vắc-
xin, thí dụ tần suất bệnh lao đã giảm rất nhiều, nhưng vai trò của các biện pháp vệ
sinh, cách ly nguồn lây cũng rất đáng kể. (Để hiểu rõ hơn cách đánh giá hiệu quả,
xem thêm bài khoa học thống kê.)
Tính kém hiệu quả của vắc-xin có thể biểu hiện về mặt chất (đáp ứng miễn dịch
không thích hợp) hoặc về mặt lượng (không có đáp ứng miễn dịch).
Nguyên nhân gây kém hiệu quả về lượng:
- Các "lỗ hổng" trong kho tàng miễn dịch: trên lý thuyết, các tế bào lympho B có
thể tạo ra hơn 10
12
loại kháng thể đặc hiệu [1], còn lympho T có thể nhận diện trên
10
15
kháng nguyên khác nhau , những con số này tuy rất lớn nhưng không phải là
vô hạn, hệ miễn dịch không thể chống lại mọi thứ.
- Hiệu quả của vắc-xin còn tùy thuộc vào thời gian bảo vệ: trí nhớ miễn dịch có thể
tồn tại suốt đời nhưng sự sản xuất kháng thể thì không nếu không được tái kích
thích.
- Đột biến của tác nhân gây bệnh: đây là cơ chế sinh tồn của các tác nhân gây
bệnh. Đột biến đẩy hệ miễn dịch vào một cuộc rượt đuổi trường kỳ. Tiêu biểu cho
cơ chế này là HIV, virus sốt xuất huyết, virus cúm với nguy cơ đại dịch cúm gia
cầm hiện nay.
Nguyên nhân gây kém hiệu quả về chất:
- Vai trò của phụ gia: để giảm tác dụng không mong muốn của vắc-xin, người ta
thường tinh lọc các chế phẩm, nhưng có những vắc-xin quá tinh khiết lại trở nên
kém hiệu quả. Đó là do hệ miễn dịch muốn được kích hoạt, phải nhận được một tín
hiệu báo nguy, tín hiệu này thường không phải là kháng nguyên dùng làm vắc-xin.
Để khắc phục, người ta dùng một số loại phụ gia trong chế phẩm vắc-xin. Thí dụ
phụ gia Freund, nhôm hyđrôxít, nhôm phosphate hoặc trộn lẫn các văc-xin với
nhau.
- Loại phản ứng miễn dịch và hiện tượng chuyển hướng miễn dịch: đối với các
tác nhân gây bệnh ngoại bào, đáp ứng miễn dịch dịch thể là thích hợp (loại đáp ứng
này được sự hỗ trợ của các tế bào lympho Th1). Ngược lại, đáp ứng miễn dịch tế
bào (cần sự hỗ trợ của lympho Th2) lại hữu hiệu cho các tác nhân gây bệnh nội
bào. Do đó, nếu vắc-xin gây được đáp ứng miễn dịch nhưng không đúng loại đáp
ứng nên có, hiệu quả cũng không được bảo đảm. Th1 và Th2 có xu hướng khắc chế
lẫn nhau. Vắc-xin kinh điển có xu hướng tạo đáp ứng Th1. Do đó đối với những
bệnh do tác nhân nội bào như nhiễm leishmania, miễn dịch đặc hiệu sau lành bệnh
lại tốt hơn vắc-xin, vì vắc-xin lại gây hiệu quả ngược, kiềm hãm phản ứng bảo vệ.
4.2.Tai biến khi dùng vắc-xin
Có hai loại tai biến: nhiễm bệnh và các bệnh miễn dịch.
4.2.1. Nhiễm bệnh
- Vắc-xin sống, giảm độc lực có thể gây bệnh cho người bị suy giảm miễn dịch.
- Nguy cơ hồi phục của tác nhân vi sinh: một tác nhân bị làm giảm độc lực tìm
lại được độc tính của mình. Nguy cơ này ở vắc-xin ngừa bại liệt là 10
-7
, nghĩa là cứ
10 triệu trẻ em uống vắc-xin Sabin thì có 1 em bị tai nạn loại này. Điều không may
này không ngăn cản được việc sử dụng vắc-xin này bởi lẽ tỷ lệ đó được xem là
chấp nhận được.
- Nguy cơ nhiễm các tác nhân gây bệnh khác vào trong chế phẩm vắc-xin. Điều
này có thể hạn chế bằng các quy trình sản xuất, bảo quản và sử dụng chặt chẽ.
4.2.2. Bệnh miễn dịch
- Thử nghiệm vắc-xin phòng bệnh dại trên cừu cho thấy có xác suất gây EAE,
một bệnh tự miễn trên hệ thần kinh khoảng 1/3000-1/1000.Lý do có thể là vắc-xin
chiết xuất từ não chó đã mang theo cả những mẩu protein của tế bào thần kinh, khi
tạo miễn dịch, cơ thể (được tiêm)đã tạo ra cả kháng thể chống lại cấu trúc thần kinh
của mình.
- Vắc-xin ngừa ho gà có thể gây sốc kèm di chứng thần kinh với xác suất 10
-4
-
10
-6
. Việc tinh lọc vắc-xin này làm tăng mức an toàn nhưng một lần nữa, giảm hiệu
quả.
5. Chủng ngừa
5.1 .Phương pháp
Chủng ngừa là cho vắc-xin tiếp xúc với hệ miễn dịch. Tùy bản chất ký sinh,
bệnh sinh của tác nhân gây bệnh cũng như của chế phẩm vắc-xin mà người ta dùng
các phương pháp khác nhau nhằm đạt hiệu quả cao nhất.
- Chủng là cách tạo một vết rạch trên da (cho rớm máu) rồi cho tiếp xúc với vắc-
xin. Phương pháp này trước đây được dùng cho vắc-xin đậu mùa và lao.
- Tiêm dưới da, trong da v.v. là phương pháp phổ thông nhất hiện nay, kể cả
vắc-xin BCG phòng lao. Không được tiêm vào mạch máu.
- Uống vắc-xin là phương pháp dùng cho vắc-xin Sabin ngừa bệnh bại liệt.
5.2. Đánh giá hiệu quả và theo dõi
Trong một số trường hợp, thí dụ sau khi tiêm vắc-xin ngừa viêm gan siêu vi B,
người ta còn làm xét nghiệm huyết thanh tìm hiệu giá kháng thể qua đó đánh giá
hiệu quả của vắc-xin trên cơ thể người được tiêm (có tạo được đáp ứng miễn dịch
hữu hiệu không).
5.3.Triển khai
Tổ chức Sức khỏe Thế giới (WHO) đã hỗ trợ nhiều chương trình tiêm chủng mở
rộng trên phạm vi toàn cầu trong kế hoạch chăm sóc sức khỏe ban đầu. Trong
khuôn khổ các chương trình này, người ta đã đề xuất các lịch tiêm chủng đối với
một số bệnh truyền nhiễm nguy hiểm thường gặp.
Một trong những mục tiêu của y sinh học hiện nay là đẩy mạnh nghiên cứu
nhằm tìm ra các vắc-xin mới, hiệu quả với giá thành phù hợp cho mục tiêu phổ cập
cho mọi người, nhất là đối với những bệnh gây chết người nhiều như sốt rét hay
những bệnh nan y như ung thư, AIDS.
5.4. Phản đối
Tuy góp phần quan trọng đẩy lui nhiều bệnh dịch, chủng ngừa vẫn bị nhiều ý
kiến phản đối, kể từ những chiến dịch tiêm chủng đầu tiên trong lịch sử: Các ý kiến
đó chủ yếu dựa trên các tác dụng không mong muốn của
6.Một số vacxin thường dùng:
6.1. Vacxin ngừa viêm gan B
Bé sơ sinh cần được tiêm vacxin phòng ngừa viêm gan B trong vòng 24 giờ sau
khi sinh; khoảng từ 1 – 2 tháng sau bạn nên tiêm cho bé một liều vacxin tương tự;
khi bé được 6 – 18 tháng, bạn tiếp tục tiêm cho bé 1/3 so liều lượng đầu sau khi
sinh. Vacxin giúp bé chống lại virus gây viêm gan B, loại virus mà bé có thể nhiễm
từ mẹ (nếu người mẹ bị nhiễm virus này khi mang thai).
Tác dụng phụ thường gặp nhất khi trẻ tiêm vacxin viêm gan B là sốt nhẹ hoặc
sưng tấy và đau ở chỗ tiêm.
6.2. Vacxin DTaP
Vacxin DTaP bảo vệ trẻ tránh bệnh bạch hầu ( một loại vi khuẩn khiến cổ họng
của trẻ bị xám đen), uốn ván (bệnh gây co thắt cơ bắp, làm tổn thương đến cấu trúc
xương của trẻ) và ho gà (căn bệnh phổ biến, dễ lây lan, nhưng lại rất khó kiểm
soát).
Bạn nên tiêm vacxin DTaP cho trẻ khi trẻ được 2 tháng tuổi, 4 tháng tuổi, 6
tháng tuổi, 15 – 18 tháng tuổi và 4 – 6 tháng tuổi.
Để giảm số lần tiêm, bạn có thể tiêm kết hợp DTaP trong những lần tiêm chủng
cho bé. Chẳng hạn, DTaP có thể tiêm cùng vacxin ngừa viêm gan B hay vacxin
phòng bại liệt…
Bệnh sởi thường gây sốt cao và phát ban ở trẻ nhỏ. (Ảnh minh họa).
6.3. Vacxin MMR
Vacxin MMR giúp trẻ phòng ngừa bệnh sởi (gây sốt cao và phát ban ở trẻ nhỏ);
quai bị (gây sưng mặt, sưng tuyến nước bọt, sưng ‘cậu nhỏ’ của bé trai); rubella
(còn gọi là bệnh sởi Đức) (có thể gây ra dị tật bẩm sinh cho trẻ).
Bạn nên tiêm cho trẻ liều vacxin MMR đầu tiên khi trẻ 12 – 15 tháng tuổi và
tiêm liều thứ hai khi trẻ 4 – 6 tuổi.
Đôi khi, vacxin MMR có thể được tiêm kết hợp cùng vacxin ngừa thủy đậu.
6.4. Vacxin ngăn ngừa thủy đậu
Bệnh thủy đậu là nỗi ám ảnh của khá nhiều người khi lớn. Bệnh do virus thủy
đậu gây ra và có thể gây nhiễm trùng cũng như rất nhiều biến chứng khác nhau.
Tốt nhất, khi trẻ được 12 – 15 tháng tuổi bạn nên tiêm vacxin ngừa thủy đậu cho
trẻ lần 1 và tiêm mũi thứ hai khi bé được 4 – 6 tuổi.
Đối với trẻ nhạy cảm, triệu chứng thường thấy khi tiêm vacxin là sốt hay phát
ban nhẹ.
6.5. Vacxin Haemophilus cúm B (Hib)
Vacxin Haemophilus cúm B là loại vi khuẩn gây bệnh viêm màng não – một
loại bệnh thường thấy và đặc biệt nguy hiểm cho trẻ dưới 5 tuổi.
Nên tiêm vacxin Hib khi trẻ được 2 tháng tuổi, 4 tháng tuổi, 6 tháng tuổi và 12 –
15 tháng tuổi.
Tác dụng phụ thường thấy ở trẻ khi tiêm vacxin Hib là sốt, tấy đỏ hoặc sưng ở
vết tiêm.
6.6. Vacxin phòng tránh bại liệt (IPV)
Vacxin phòng ngừa bệnh bại liệt là một thành công đáng kể trong y học. Trẻ có
thể tử vong nếu mắc virus gây bại liệt. Chính vì vậy, cha mẹ nên tiêm vacxin phòng
ngừa bại liệt khi trẻ được 2 tháng tuổi, 4 tháng tuổi, 6 – 18 tháng tuổi và khi trẻ
được 4 – 6 tuổi nên cho trẻ đi khám lại và tiêm mũi tiếp theo.
6.7. Phế cầu khuẩn liên hợp (PCV)
Loại vacxin này được biết đến với tên gọi PCV 13 ( tên thường gọi là Prevnar
13). Vacxin bảo vệ trẻ chống lại virus gây viêm màng não, viêm phổi, nhiễm trùng
tai, nhiễm trùng máu… những virus có thể dẫn đến tử vong cho trẻ nhỏ.
Với vacxin này, có tổng cộng 4 mũi tiêm khi trẻ 2 tháng tuổi, 4 tháng tuổi, 6
tháng tuổi và 12 – 15 tháng tuổi.
Tác dụng phụ sau khi tiêm thường gặp ở trẻ là buồn ngủ, tấy sưng ở chỗ tiêm,
sốt nhẹ hoặc trẻ cau có, khó chịu.
Tiêm chủng phòng ngừa bệnh cúm cho trẻ nên được bắt đầu vào mùa thu. (Ảnh minh
họa).
6.8. Vacxin ngăn ngừa bệnh cúm
Mỗi năm, tiêm chủng phòng ngừa bệnh cúm cho trẻ nên được bắt đầu vào mùa
thu, khi trẻ được 6 tháng tuổi hoặc hơn.
Trẻ có thể bị đau nhức, sưng tấy ở chỗ tiêm, sốt nhẹ… khi tiêm vacxin phòng
ngừa cúm.
Mẹo nhỏ: Nếu con bạn bị dị ứng trứng, bạn không nên tiêm vacxin phòng cúm
cho bé vì bé có thể sẽ dị ứng với vacxin này.
6.9. Vacxin phòng ngừa virus Rota (RV)

Xem chi tiết: Môn miễn dịch học phân tử Vấn đề:Vacxin