440 Một số giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam trong quá trình hội nhập

– 5 –

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
ACB : Ngân hàng Thương mại Cổ Phần Á Châu
AGRIBANK : Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn
APEC : Diễn đàn hợp tác kinh tế khu vực châu Á - Thái Bình Dương
ASEAN : Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam á
ATM : Máy rút tiền tự động
BIDV : Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam
CAR : Hệ số an toàn vốn
CPH : Cổ phần hóa
DNNN : Doanh nghiệp nhà nước
ICB : Ngân hàng Công thương
IFRS : Chuẩn mực kiểm toán quốc tế
GDP : Tổng thu nhập quốc dân
NH : Ngân hàng
NHNN : Ngân hàng nhà nước
NHTM : Ngân hàng thương mại
NHTMCP : Ngân hàng thương mại cổ phần
NHTMQD : Ngân hàng thương mại quốc doanh
TCTD : Tổ chức tín dụng
TTCK : Thị trường chứng khoán
TMCP : Thương mại Cổ phần
UNDP : Tổ chức Phát triển công nghiệp của Liên hợp quốc
UNESCO : Tổ chức giáo dục, khoa học và văn hoá của Liên hiệp quốc
VAS : Chuẩn mực kế toán Việt Nam
VCB : Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam
WB : Ngân hàng Thế giới
WEF : Diễn Ðàn Kinh Tế Thế Giới
WTO : Tổ chức thương mại thế giới
o0o



– 6 –

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 : So sánh chỉ số năng lực cạnh tranh toàn cầu của một số quốc gia
năm 2005 và 2006
Bảng 2.2 : Chỉ số CAR của BIDV qua các năm 2005 - 2006
Bảng 2.3 : Nguồn vốn huy động của BIDV qua các năm 2004 – 2006
Bảng 2.4 : Dư nợ tín dụng của BIDV qua các năm 2004 – 2006
Bảng 2.5 : Phân loại nhóm nợ của BIDV năm 2006
Bảng 2.6 : Hệ số ROE và ROA của BIDV qua các năm 2005 - 2006
Bảng 2.7 : Hệ số ROE và ROA của khối NHTMQD năm 2005
Bảng 2.8 : Mạng lưới của BIDV qua các năm 2003 – 2006
Bảng 2.9 : Các định chế tài chính hoạt động tại Việt Nam qua các năm 2001 - 2006
Bảng 2.10 : Ma trận hình ảnh cạnh tranh


o0o

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.1 : Các lực lượng điều khiển cuộc cạnh tranh trong ngành
Hình 2.1 : Biểu đồ tăng trưởng GDP của Việt Nam qua các năm 2001 – 2006
Hình 2.2 : Biểu đồ tăng trưởng nguồn vốn chủ sở hữu của BIDV 2001 – 2006
Hình 2.3 : Cơ cấu thu nhập của BIDV năm 2006
Hình 2.4 : Cơ cấu lao động của BIDV năm 2006

o0o





– 7 –


LỜI MỞ ĐẦU

1. Sự cần thiết của đề tài:
Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam cùng với các ngân hàng khác như
Ngân hàng Công thương, Ngân hàng Ngoại thương, Ngân hàng Nông nghiệp và
Phát triển Nông thôn là những ngân hàng thương mại quốc doanh có bề dày lịch sử
hình thành và phát triển lâu đời. Chính vì bề dày lịch sử này đã mang lại cho nhóm
ngân hàng thương mại quốc doanh trên một thị phần rộng lớn, một mạng lưới phát
triển dày đặc với các sản phẩm dịch vụ ngân hàng ngày càng đa dạng. Tuy nhiên,
những gì mà nhóm các ngân hàng thương mại quốc doanh đang nắm giữ liệu đã đáp
ứng các điều kiện cần và đủ để cạnh tranh được với các tổ chức tín dụng, các định
chế phi tài chính kể cả trong nước lẫn nước ngoài hay chưa hiện là mối quan tâm rất
lớn. Điều này càng trở nên quan trọng khi tháng 11/2006 vừa qua, Việt Nam đã
chính thức bước vào sân chơi chung và rộng lớn của thế giới, đó là gia nhập Tổ
chức thương mại thế giới (WTO), với nhiều cam kết mở cửa hết sức thuận lợi cho
các định chế tài chính nước ngoài. Chính điều này càng làm cho việc tìm hiểu và
phân tích những vấn đề liên quan đến năng lực cạnh tranh của Ngân hàng Đầu tư
Phát triển Việt Nam càng trở nên bức thiết. Trên cơ sở phân tích, Ngân hàng Đầu tư
Phát triển Việt Nam cũng cần phải có những giải pháp thích hợp nhằm nâng cao
năng lực cạnh tranh trong thời kỳ hội nhập. Đó là lý do Tôi chọn đề tài nghiên cứu
“Một số giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của Ngân hàng Đầu tư Phát
triển Việt Nam trong quá trình hội nhập” .
2.
Mục tiêu của đề tài:
Mục tiêu của đề tài làm sáng tỏ những vấn đề sau:
-
Trình bày những lý luận về năng lực cạnh tranh
-
Phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển
Việt Nam hiện nay



– 8 –

-
Trên cơ sở lý luận và phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh, đề xuất các
giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh tại Ngân hàng Đầu tư và Phát
triển Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế.
3.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
Đề tài nghiên cứu hệ thống các chỉ tiêu tạo thành năng lực cạnh tranh của
Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao
năng lực cạnh tranh của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam trong điều kiện
hội nhập quốc tế.
4.
Phương pháp nghiên cứu:
Thu thập thông tin và dữ liệu từ các báo cáo thường niên của Ngân hàng Nhà
nước; Ngân hàng Đầu tư và Phát triển, Ngân hàng Ngoại thương…; đồng thời thu
thập số liệu từ Tổng cục Thống kê Việt Nam; các tạp chí kinh tế, tạp chí nghiên cứu
phát triển, tạp chí ngân hàng; các tài liệu trong và ngoài nước.
Sử dụng các phương pháp : thống kê, tổng hợp, so sánh… để xử l ý số liệu
thu thập được.
5.
Cấu trúc nội dung nghiên cứu
Ngoài phần mở đầu và kết luận, đề tài được trình bày gồm 3 phần :
Chương 1 : Lý luận về năng lực cạnh tranh của Ngân hàng Thương mại
Chương 2 : Thực trạng năng lực cạnh tranh của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển
Việt Nam
Chương 3 : Một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của Ngân hàng Đầu tư
và Phát triển Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế
*********








– 9 –

CHƯƠNG I
LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH
CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
1.1. Định nghĩa về cạnh tranh, lợi thế cạnh tranh và năng lực cạnh tranh
1.1.1 Định nghĩa về cạnh tranh
Cạnh tranh là một hiện tượng kinh tế - xã hội phức tạp, do cách tiếp cận khác
nhau nên phát sinh nhiều quan niệm khác nhau về cạnh tranh.
Theo Các Mác : “cạnh tranh là sự ganh đua, sự đấu tranh gay gắt giữa các
nhà tư bản để giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu thụ hàng
hóa nhằm thu được lợi nhuận siêu ngạch” [1]
Theo Từ điển Bách khoa của Việt Nam : “Cạnh tranh (trong kinh doanh) là
họat động ganh đua giữa những người sản xuất hàng hóa, giữa các thương nhân, các
nhà kinh doanh trong nền kinh tế thị trường, chi phối bởi quan hệ cung cầu nhằm
giành các điều kiện sản xuất, tiêu thụ và thị trường có lợi nhất” [12]
Theo Đại từ điển Tiếng Việt : “cạnh tranh là tranh đua giữa những cá nhân,
tập thể có chức năng như nhau, nhằm giành phần hơn, phần thắng về mình” [16]
Trong Từ điển thuật ngữ Kinh tế học, cạnh tranh được định nghĩa là “sự đấu
tranh đối lập giữa các cá nhân, tập đòan hay quốc gia. Cạnh tranh nảy sinh khi hai
bên hay nhiều bên cố gắng giành lấy thứ mà không phải ai cũng có thể giành được”
[13]
Theo cuốn Kinh tế học của Paul Samuelson : “cạnh tranh là sự kình địch
giữa các doanh nghiệp với nhau để giành khách hàng, thị trường” [11]
Thuật ngữ cạnh tranh theo Đại từ điển Kinh tế thị trường, thì “cạnh tranh hữu
hiệu là một phương thức thích ứng với thị trường của xí nghiệp, mà mục đích là
giành được hiệu quả họat động thị trường làm cho người ta tương đối thỏa mãn
nhằm đạt được lợi nhuận bình quân vừa đủ để có lợi cho việc kinh doanh bình
thường và thù lao cho những rủi ro trong việc đầu tư, đồng thời họat động của đơn
vị sản xuất cũng đạt được hiệu suất cao, không có hiện tượng quá dư thừa về khả
năng sản xuất trong một thời gian dài, tính chất sản phẩm đạt trình độ hợp lí…” [14]



– 10 –

Qua các định nghĩa trên có thể tiếp cận về cạnh tranh như sau :
Thứ nhất, khi nói đến cạnh tranh là nói đến sự ganh đua nhằm giành lấy phần
thắng của nhiều chủ thể cùng tham dự.
Thứ hai, mục đích trực tiếp của cạnh tranh là một đối tượng cụ thể nào đó mà
các bên đều muốn giành giật (một cơ hội, một sản phẩm, dự án ). một lọat điều kiện
có lợi (một thị trường, một khách hàng ). Mục đích cuối cùng là kiếm được lợi
nhuận cao.
Thứ ba, cạnh tranh diễn ra trong một môi trường cụ thể, có các ràng buộc
chung mà các bên tham gia phải tuân thủ như : đặc điểm sản phẩm, thị trường, các
điều kiện pháp lí, các thông lệ kinh doanh…
Thứ tư, trong quá trình cạnh tranh các chủ thể tham gia cạnh tranh có thể sử
dụng nhiều công cụ khác nhau : cạnh tranh bằng đặc tính và chất lượng sản phẩm,
cạnh tranh bằng giá bán sản phẩm (chính sách định giá thấp; định giá cao; ổn định
giá; định giá theo thị trường; chính sách giá phân biệt; bán phá giá); cạnh tranh bằng
nghệ thuật tiêu thụ sản phẩm (tổ chức các kênh tiêu thụ); cạnh tranh nhờ dịch vụ
bán hàng tốt; cạnh tranh thông qua hình thức thanh tóan…
Với cách tiếp cận trên, khái niệm cạnh tranh có thể hiểu như sau :
“Cạnh tranh là quan hệ kinh tế mà ở đó các chủ thể kinh tế ganh đua nhau
tìm mọi biện pháp, cả nghệ thuật lẫn thủ đoạn để đạt mục tiêu kinh tế của mình,
thông thường là chiếm lĩnh thị trường, giành lấy khách hàng cũng như các điều
kiện sản xuất, thị trường có lợi nhất. Mục đích cuối cùng là tối đa hóa lợi ích. Đối
với người sản xuất kinh doanh là lợi nhuận, đối với người tiêu dùng là lợi ích tiêu
dùng và sự tiện lợi” [2]
1.1.2 Lợi thế cạnh tranh
Adam Smith cho rằng : “Lợi thế cạnh tranh dựa trên cơ sở lợi thế tuyệt đối về
năng suất lao động, năng suất lao động cao nghĩa là chi phí sản xuất giảm, muốn
tăng năng suất lao động thì phải phân công lao động và chuyên môn hóa sản xuất”
[8]



– 11 –

Theo David Ricardo, lợi thế cạnh tranh không chỉ phụ thuộc vào lợi thế tuyệt
đối, mà còn phụ thuộc vào cả lợi thế tương đối tức là lợi thế so sánh và nhân tố
quyết định tạo nên lợi thế cạnh tranh vẫn là chi phí sản xuất nhưng mang tính tương
đối. Theo quan điểm của Heckscher- Ohlin-Samuel thì lợi thế cạnh tranh là do lợi
thế tương đối về mức độ dồi dào của các yếu tố sản xuất : vốn, lao động. Nhân tố
quyết định hình thành lợi thế cạnh tranh là chi phí về vốn và chi phí về lao động. [3]
Theo Michael Porter, lợi thế cạnh tranh trước hết dựa vào khả năng duy trì
một chi phí sản xuất thấp và sau đó là dựa vào sự khác biệt hoá sản phẩm so với đối
thủ cạnh tranh như : chất lượng sản phẩm dịch vụ, mạng lưới phân phối, cơ sở vật
chất, trang bị kỹ thuật. [15]
Tóm lại, lợi thế cạnh tranh là cái làm cho doanh nghiệp khác biệt hơn so với
đối thủ cạnh tranh hoặc làm những cái mình có mà đối thủ không có, nhờ đó doanh
nghiệp đạt được mục tiêu nhất định của mình.
1.1.3 Năng lực (sức) cạnh tranh
Theo Đại Từ Điển tiếng Việt, định nghĩa : “năng lực cạnh tranh là khả năng
giành thắng lợi trong cuộc cạnh tranh của những hàng hóa cùng lọai trên cùng một
thị trường tiêu thụ” [16]
Theo Philip Lasser : “sức cạnh tranh của một công ty trong một lĩnh vực
được xác định bằng những thế mạnh mà công ty có hoặc huy động được để có thể
cạnh tranh thắng lợi” [5]
Markusen (1991) đưa ra khái niệm : “một nhà sản xuất là cạnh tranh nếu như
nó có một mức chi phí đơn vị trung bình bằng hoặc thấp hơn chi phí đơn vị của các
nhà cạnh tranh quốc tế” [5]
Định nghĩa về khả năng cạnh tranh của Michael Porter, là “khả năng tạo
những sản phẩm có quy trình công nghệ độc đáo tạo ra giá trị gia tăng cao phù hợp
với nhu cầu khách hàng, chi phí thấp, năng suất cao nhằm nâng cao lợi nhuận” [17]
Như vậy, từ những khái niệm nêu trên, có thể hiểu khái quát : Năng lực cạnh
tranh là năng lực khai thác, huy động, quản lý và sử dụng các nguồn lực có giới
hạn như nhân lực, vật lực, tài lực v.v…và các điều kiện khách quan khác một cách



– 12 –

Đối với NHTM thì do các sản phẩm của Ngân hàng mang tính đặc thù (kinh
doanh lọai hàng hóa đặc biệt là tiền tệ) nên năng lực cạnh tranh cũng mang tính đặc
thù. Tuy nhiên, NHTM cũng là một doanh nghiệp, cũng phải xem xét đến khả năng
tối đa hóa lợi nhuận. Do đó có thể định nghĩa : Năng lực cạnh tranh của NHTM là
khả năng, huy động, quản lý và sử dụng các nguồn lực có giới hạn nhằm mục đích
đa dạng và nâng cao chất lượng, tiện ích các dịch vụ tài chính Ngân hàng, từ đó
đảm bảo cho việc duy trì lợi nhuận và thị phần.
1.2. Các chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh tranh của NHTM
Việc đánh giá năng lực cạnh tranh của 1 NHTM nếu chỉ dừng lại ở định tính
thì không tránh khỏi các yếu tố cảm tính, vì thế cần phải có chỉ tiêu định lượng. Tuy
nhiên, khó có được một chỉ tiêu tổng hợp đo lường sức cạnh tranh của NHTM, do
vậy cần phải sử dụng một hệ thống chỉ tiêu :
1.2.1 Thị phần
Là phần thị trường mà NHTM đã chiếm được. Thị phần càng lớn càng thể hiện
năng lực cạnh tranh của Ngân hàng càng mạnh. Để tồn tại và có sức cạnh tranh,
Ngân hàng phải chiếm giữ được một phần thị trường bất kể nhiều hay ít, dù nó là
địa phương, quốc gia hay thế giới.
1.2.2 Vị thế tài chính
Vị thế tài chính của một Ngân hàng có tầm quan trọng tối cao trong việc nâng cao
vị thế cạnh tranh của NHTM. Khả năng nguồn tài chính mạnh cần được cân nhắc
khi đánh giá năng lực cạnh tranh các tham số : khả năng đáp ứng vốn cho nền kinh
tế, khả năng thanh tóan, kết quả họat động, tỷ lệ nợ xấu…
1.2.3 Quản lí và lãnh đạo
Theo JP. Kotter, quản trị là sự đương đầu với tính phức hợp. Nhằm giải quyết tính
phức hợp, các nhà quản trị tiến hành việc hoạch định (xác định mục tiêu chung cho
tương lai, thiết lập các bước chi tiết đạt mục tiêu đó), lập ngân sách (phân bổ các



– 13 –

1.2.4 Khả năng nắm bắt thông tin
Ngày nay, sự bùng nổ của cuộc cách mạng thông tin đã khẳng định vai trò to lớn
của thông tin. Thông tin về khả năng cạnh tranh của sản phẩm dịch vụ cùng loại;
thông tin về tâm l
ý và thị yếu khách hàng, thông tin về công nghệ mới; thông tin
về về giá cả sản phẩm dịch vụ, về đối thủ cạnh tranh…có
ý nghĩa quan trọng đến
việc ra quyết định kinh doanh của NHTM. Đủ thông tin và xử lý đúng thông tin,
một mặt giúp cho Ngân hàng hạn chế được rủi ro trong kinh doanh, một mặt qua
thông tin có thể giúp Ngân hàng tìm và tạo ra lợi thế trên thương trường, chuẩn bị
đưa ra đúng thời điểm những sản phẩm dịch vụ mới nhằm tăng cường sức cạnh
tranh của các sản phẩm dịch vụ tài chính.
1.2.5 Sự đa dạng và giá cả sản phẩm dịch vụ
Đối với hàng hóa thông thường, người tiêu dùng khi mua hàng trước hết nghĩ tới
khả năng hàng hóa đáp ứng nhu cầu của họ, tới chất lượng mà nó có. Trong khi đó,
với vai trò là một loại hàng hoá đặc biệt, thì điều quan trọng là các sản phẩm dịch
vụ của Ngân hàng trước hết phải đa dạng để đáp ứng được nhu cầu của khách hàng.
Tiếp theo, giá cả của sản phẩm dịch vụ phải đủ sức cạnh tranh được với sản phẩm
dịch vụ cùng loại trên thị trường. Bảng giá đưa ra cần trả lời được câu hỏi đơn giản
và cơ bản là : với giá đó thì khách hàng được gì?. Điều căn bản nữa là giá cả là một
cách để “gợi chuyện” với khách hàng và quan trọng chính là “câu chuyện kể” của
Ngân hàng đối với khách hàng từ bảng giá đưa ra : kể về những cái được của khách
hàng, và khi khách hàng đã chịu nghe và tin “câu chuyện kể về cái được” thì giá của
sản phẩm dịch vụ có cao cũng thành thấp hoặc ít nhất cũng là giá phải chăng. Tất



– 14 –

1.2.6 Kênh phân phối
Kênh phân phối được coi là một trong những chỉ tiêu quan trọng dùng để đánh giá
năng lực cạnh tranh của NHTM. Bởi lẽ : sản phẩm và giá cả đem đến cho khách
hàng những giá trị cơ bản, phù hợp với nhu cầu của họ; còn kênh phân phối hỗ trợ
đưa sản phẩm dịch vụ đó đến tận tay khách hàng và quyết định sự hài lòng của họ.
Khi mức độ hài lòng của khách hàng cao hơn so với đối thủ cạnh tranh thì điều đó
sẽ quyết định cuối cùng khả năng chiếm lĩnh thị trường của chính Ngân hàng đó,
tức là quyết định sự thắng lợi trong cạnh tranh.
1.2.7 Truyền tin và xúc tiến
Tùy theo từng Ngân hàng cũng như mục tiêu của kế hoạch sản phẩm dịch vụ khác
nhau mà chi phí marketing cao hay thấp. Khi xem xét tỷ lệ chi phí marketing so với
tổng doanh thu, nếu chỉ tiêu này cao mà duy trì và mở rộng được thị phần so với
mục tiêu đề ra thì có nghĩa là việc đầu tư cho khâu marketing là hiệu quả. Còn nếu
như không đạt được mục tiêu thì Ngân hàng cần phải xem xét lại cơ cấu chi tiêu. Có
thể thay vì quảng cáo rầm rộ, Ngân hàng có thể đầu tư chiều sâu để tăng lợi ích lâu
dài như đầu tư cho chi phí nghiên cứu và phát triển.
1.2.8 Năng lực R & D
Bao gồm vấn đề triển khai các sản phẩm mới, quy trình mới, về nghiên cứu và triển
khai được tổ chức như thế nào, ngân quỹ dành cho R&D… R&D hữu hiệu sẽ tạo ra
sức mạnh trong đổi mới công nghệ, có ưu thế trong việc giới thiệu sản phẩm mới
thành công, đa dạng sản phẩm dịch vụ mới.
1.2.9 Trình độ lao động
Việc phân tích chỉ tiêu này bao gồm những xem xét về trình độ lực lượng lao động,
năng suất công việc, những yêu cầu kỹ năng, đào tạo, các kế hoạch tuyển dụng, điều
kiện làm việc trong Ngân hàng, kể cả đánh giá về văn hoá Ngân hàng. Điểm hạn
chế điển hình về năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực này của các NHTM là sự thiếu
chuyên nghiệp về kỹ năng nghề nghiệp. Những tác nhân như sự nhiệt tình, sự đáp

Xem chi tiết: 440 Một số giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam trong quá trình hội nhập