Chính sách xoá đói giảm nghèo đối với đồng bào các dân tộc thiểu số ở nước ta trong giai đoạn hiện nay, thực trạng và giải pháp

nhiều nớc mà nổi bật là ở những quốc gia đang phát triển. ở Việt Nam từ khi có đ-
ờng lối đổi mới, chuyển đổi nền kinh tế vận hành theo cơ thị trờng có sự điều tiết
của nhà nớc, tuy nền kinh tế có phát triển mạnh, tốc độ tăng trởng hàng năm là khá
cao, nhng đồng thời cũng phải đơng đầu với vấn đề phân hoá giầu nghèo, hố ngăn
cách giữa bộ phận dân c giầu và nghèo đang có chiều hớng mở rộng nhất là giữa
các vùng có điều kiện thuận lợi so với những vùng khó khăn, trình độ dân trí thấp
nh vùng sâu vùng xa. Chính vì vậy mà Đảng và Nhà nớc ta đã có chủ trơng hỗ trợ
đối với những vùng gặp khó khăn, những hộ gặp rủi ro vơn lên xoá đói giảm nghèo
nhất là đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Trong nghị quyết của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của đảng đã
nhấn mạnh coi vấn đề dân tộc và đoàn kết dân tộc luôn luôn có vị trí chiến lợc
trong sự nghiệp cách mạng. Do đó vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi,
vùng sâu, vùng xa là đối tợng chính của nhiệm vụ xoá đói giảm nnghèo, bởi vì họ
còn ở trình độ dân tri thấp, tập quán sản xuất lạc hậu, thiếu thông tin nghiêm trọng
về sản xuất hàng hoá trong nền kinh tế thị trờng. Việc xóa đói giảm nghèo cho
đồng bào các dân tộc thiểu số đợc thực hiện tốt là một trong những yếu tố cơ bản
để thực hiện chính sách đại đoàn kết các dân tộc ở nớc ta cùng tiến lên đẩy mạnh
công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc. Từ các chơng trình chính sách xoá đói giảm
nghèo đợc triển khai ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, các ngành Trung ơng và địa
phơng cùng với sự nỗ lực vơn lên của đồng bào dân tộc thiểu số thực sự đã góp
phần quan trọng, tạo đợc chuyển biến đáng kể về phát triển kinh tế xã hội, xây
dựng cơ sở hạ tầng và giải quyết những vấn đề bức xúc ở vùng dân tộc thiểu số.
Tuy nhiên những thành tựu này mới chỉ là bớc đầu những tồn tại và khó khăn còn
nhiều, để khắc phục nó cần có sự nỗ lực của toàn đảng toàn dân và đặc biệt là từ
phía bản thân đồng bào các đân tộc thiểu số, cùng với cả nớc xoá đói giảm nghèo,
thực hiện công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nớc.
Nghiên cứu chính sách xoá đói giảm nghèo và tác động của chính sách xoá
đói giảm nghèo ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số sẽ giúp chúng ta hiểu thêm về
thực trạng nghèo đói ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, thấy đợc những kết quả đã
đạt đợc và những yếu kém cần đợc khắc phục trong quá trình thực hiện chính sách
xoá đói, giảm nghèo của Đảng và Nhà nớc ta ,để từ đó có kiến nghị và đề xuất giải
pháp tốt hơn, có hiệu quả hơn trong công tác xoá đói giảm nghèo cho đồng bào các
dân tộc thiểu số ở nớc ta.
Đề án gồm ba phần chính:
Chơng I Cở sở lý luận về chính sách kinh tế xã hội và vấn đề nghèo đói,
chính sách xoá đói giảm nghèo đối với đồng bào các dân tộc thiểu số ở nớc ta trong
giai đoạn hiện nay.
Chơng II Thực trạng nghèo đói ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và kết quả
đạt đợc từ việc thực hiện xoá đói giảm nghèo ở vùng dân tộc thiểu số nớc ta trong
những giai đoạn gần đây.
Chơng III Những kiến nghị và giải pháp về xoá đói, giảm nghèo đối với
đồng bào các dân tộc thiểu số ở nớc ta.
5

Chơng I
Cơ sở lý luận về chính sách kinh tế xã hội và vấn đề nghèo đói, chính sách
xoá đói giảm nghèo đối với vùng đồng bào các đân tộc thiểu số ở nớc ta.

I Cơ sở lý luận về chính sách kinh tế xã hội
1 Các khái niệm cở bản về chính sách kinh tế xã hội.
1.1 Khái niệm chính sách
Chính sách là phơng thức hành động đợc một chủ thể hay tổ chức nhất định
khẳng định và tổ chức thực hiện nhằm giải quyết những vấn đề lặp đi lặp lại.
Chính sách giúp các nhà quản lý xác định những chỉ dẫn chung cho quá
trình ra quyết định. Giúp họ thấy đợc phạm vi hay giới hạn cho phép của các quyết
định, nhắc nhở các nhà quản lý những quyết định nào là có thể và những quyết
định nào là không thể. Từ đó chính sách sẽ hớng suy nghĩ và hành động của mọi
thành viên trong tổ chức vào việc thực hiện mục tiêu chung của tổ chức.
1.2 Khái niệm chính sách kinh tế xã hội
Chính sách kinh tế xã hội là tổng thể các giải pháp và công cụ do nhà nớc
với t cách là chủ thể quản lý xã hội xây dựng và tổ chức thực hiện để giải quyết
những vấn đề chính sách nhằm thực hiện mục tiêu bộ phận theo định hớng mục
tiêu tổng thể của đất nớc.
2 Đặc trng cơ bản của chính sách kinh tế xã hội
- Chính sách kinh tế xã hội là các hình thức mà Nhà nớc can thiệp vào nền
kinh tế. Thông qua các quyết định của nhà nớc tác động lên các chủ thể
hoạt động trong nền kinh tế hớng họ theo mục tiêu chung của quốc gia trên
cơ sở những quy định của pháp luật hiện hành.
- Chính sách kinh tế xã hội là hành động can thiệp của nhà nớc trớc một vấn
đề chính sách chín muồi. Đó là những vấn đề lớn có phạm vi ảnh hởng đến
toàn bộ đất nớc cần đợc giải quyết ngay.
- Các mục tiêu của chính sách kinh tế xã hội là mục tiêu bộ phận, có thể
mang tính ngắn hạn huặc dài hạn và đợc thực hiện trên cơ sở hớng vào mục
tiêu tổng thể của đất nớc.
- Chính sách kinh tế xã hội không chỉ là những cách thức đợc đa ra mà nó
còn bao hàm cả quá trình thực hiện chính sách đó. Khi Nhà nớc đa ra văn
bản về chính sách đã đợc các cấp có thẩm quyền thông qua thì đó vẫn cha
phải là chính sách. Chính sách kinh tế xã
hội bao hàm cả hành vi thực hiện những kế hoạch đợc thể hiện trong
chính sách và đa lại những những kết quả thực tế tiễn.Việc hiểu chính sách
kinh tế xã hội một cách giản đơn là những chủ trơng, chế độ mà nhà nớc
ban hành, điều đó đúng nhng cha đủ. Nếu không có việc thực thi chính sách
và những kết quả thực tiễn thu đựơc thì chính sách đó chỉ là những khẩu
hiệu.
- Mục tiêu chính sách kinh tế xã hội là mục tiêu chung của nhiều nguời huặc
của xã hội. Tuy nhiên một chính sách khó có thể đều đem lại lợi ích cho tất
6

cả mọi ngời, khi đó chính sách đợc lựa chọn là chính sách đem lại lợi ích
cho đa số mọi ngời. Thớc đo chính để đánh giá, so sánh và lựa chọn chính
sách phù hợp là lợi ích mang tính xã hội mà chính sách đó đem lại.
- Việc xây dựng chính sách kinh tế xã hội có sự tham gia từ nhiều phía nhiều
tổ chức khác nhau trong đó Nhà nớc với t cách là ngời tổ chức và quản lý
xã hội xây dựng và chịu trách nhiệm tổ chức thực thi. tuy nhiên ngày nay
chính sách kinh tế xã hội không chỉ do các cơ quan tổ chức của nhà nớc
xây dựng mà nó có sự tham gia của nhiều cơ quan tổ chức ngoài nhà nớc.
- Chính sách kinh tế xã hội có phạm vi ảnh hởng lớn, nó tác động đến nhiều
đối tợng, đến nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế xã hội.
3 Giải pháp và công cụ của chính sách kinh tế xã hội
3.1 Giải pháp chính sách kinh tế xã hội
Giải pháp chính sách kinh tế xã hội là phơng thức hành động của nhà nớc
để đạt đợc mục tiêu. Để đạt đợc mục tiêu nhà nớc phải xác định một hệ thống các
giải pháp và mỗi chính sách đều có giải pháp riêng của mình. Có thể phân loại các
giải pháp dới nhiều tiêu trí khác nhau một trong những cách đó là phân loại theo
phơng thức tác động bao gồm các giải pháp tác động trực tiếp vào mục tiêu và các
giải pháp tác động gián tiếp vào mục tiêu của chính sách. Với các giải pháp tác
động trực tiếp vào mục tiêu, Nhà nớc tham gia vào thị trờng, vào đời sống kinh tế
xã hội thông qua những chính sách những quy định cụ thể về các hoạt động kinh tế
xã hội từ đó tác động tới mục tiêu một cách trục tiếp. Các giải pháp tác động gián
tiếp vào mục tiêu đợc sử dụng nhằm tạo ra những phản ứng có lợi cho việc mục
tiêu từ những chủ thể kinh tế xã hội.
3.2 Những nhóm công cụ của chính sách kinh tế xã hội
- Nhóm công cụ kinh tế là các ngân sách, các quỹ, hệ thống đòn bẩy và
khuyến khích kinh tế nh thuế, lãi suất, giá cả, tiền lơng, tiền thởng, bảo
hiểm, tỷ giá hối đoái
- Nhóm các công cụ hành chính tổ chức bao gồm các công cụ mô hình
các tổ chức, bộ máy và đọi ngũ cán bộ, công chức, các công cụ hành
chính là các kế hoạch của nhà nớc và hệ thống các văn bản quy phạm
pháp luật.
- Nhóm công cụ tuyên truyền, giáo dục là hệ thống thông tin đại chúng,
hệ thống thông tin chuyên ngành, hệ thống giáo dục và đào tạo, hệ
thống các tổ chức tổ chức chính trị, xã hội và đoàn thể.
- Các công cụ kỹ thuật, nghiệp vụ đặc trng cho từng chính sách.
4 Vai trò của chính sách kinh tế xã hội
Chính sách kinh tế xã hội có vai trò hết sức to lớn thể hiện ở những chức
năng cơ bản sau:
- Chức năng định hớng giúp các củ thể kinh tế xã hội có đợc những chỉ
dẫn ra quyết định vạch ra phạm vi giới hạn cho phép của những quyết
định, hớng suy nghĩ hành động của các chủ thể vào việc thực hiện mục
tiêu chung của quốc gia. Chính sách kinh tế xã hội cũng định hớng việc
huy động phân bổ và sử dụng nguồn lực nhằm giải quyết những vấn đề
chính sách một cách kịp thời và có hiệu quả.
- Chức năng điều tiết của những chính sách do Nhà nớc ban hành giúp
Nhà nớc giải quuyết những vấn đề bức xúc phát sinh trong đời sống
kinh tế xã hội , điều tiết những mất cân đối, những hành vi không phù
7

hợp, nhằm tạo ra một hành lang pháp lý cho các hoạt động xã hội theo
các mục tiêu đề ra.
- Chức năng tạo tiền đề cho sự phát triển đây chức năng quan trọng nhất
của chính sách xây dựng và nâng cấp các yếu tố quyết định sự phát
triển nh giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ, kết cấu hạ tầng,
hệ thống thông tin và các thị trờng vốn.
- Chức năng khuyến khích sự phát triển đây là chức năng tạo động lực
phát triển mạnh mẽ cho sự phát triển kinh tế xã hội. Bản thân mỗi chính
sách khi hớng vào giải quyết một vấn đề bức xúc đã làm cho sự vật phát
triển thêm một bậc. Đồng thời khi giải quyết vấn đề đó thì chính sách
lại tác động lên vấn đề khác, làm nẩy sinh những vấn đề mới.
II Vấn đề nghèo đói
1 Các quan điểm tiếp cận vấn đề nghèo đói
1.1 Theo cách tiếp cận hẹp
Nghèo đói là một phạm trù chỉ mức sống của một cộng đồng hay một nhóm
dân c là thấp nhất so với mức sống của một cộng đồng hay một nhóm dân c khác.
Theo cách tiếp cận này về vấn đề nghèo đói cha bao quát đợc tính chất tuyệt
đối của nghèo đói, nghĩa là mới chỉ đánh giá theo tiêu chuẩn nghèo đói tơng đối,
mà trên thực tế thì lúc nào trong xã hội hiện đại cũng tồn tại nghèo đói kể cả ở
những quốc gia giầu nhất. Nếu đứng trên phơng diện so sánh mức sống, mức thu
nhập của các nhóm dân c thì lúc nào cũng có một nhóm dân c đứng thấp nhất,
nhóm đứng cao nhất và các nhóm trung bình. Đó là nghèo đói tơng đối. Nhng thực
tế ở nhiều quốc gia nghèo, ngay trong nhóm nghèo nhất cũng đã xuất hiện nhóm
nghèo đói tuyệt đối, nghĩa là họ sống một cuộc sống cùng cực, ở tạm bợ và lo lắng
về từng bữa ăn.
Cách tiếp cận này là cách tiếp cận phổ biến hiện nay. Những ngời theo quan
điểm này có xu hớng tìm kiếm một chuẩn nghèo chung để đánh giá mức độ nghèo
đói của từng nhóm dân c, mà không đi sâu vào giải quyết những nguyên nhân sâu
xa, những căn nguyên sâu xa, bản chất bên trong của vấn đề, tức là cơ chế nội tại
của nền kinh tế đang hàng ngày hàng giờ đẩy một nhóm dân c đi vào tình trạng
nghèo đói nh một xu thế tất yếu xẩy ra. Do đó các biện pháp tấn công nghèo đói đa
ra trên theo quan điểm này thờng thiếu triệt để, họ chỉ dừng lại ở các biện pháp hỗ
trợ tài chính, kinh tế, và các biện pháp kỹ thuật cho nhóm dân c nghèo đói đó, nó
sẽ không tạo đợc động lực để bản thân những ngời nghèo tự mình vơn lên trong
cuộc sống.
1.2 Theo cách tiếp cận rộng
Vấn đề nghèo đói theo quan điểm này đợc tiếp cận từ phơng pháp luận cho
rằng căn nguyên sâu xa của nghèo đói là do trong xã hội có sự phân hoá giầu
nghèo, mà chính sự phân hoá đó là hệ quả của chế độ kinh tế xã hội. Trong thời kỳ
cộng sản nguyên thuỷ, khi mà năng suất lao động còn thấp, cha có tích luỹ thì giữa
con ngời cha có sự phân hoá giầu nghèo. Nhng khi xã hội càng phát triển, có sự
phân công lao động trong lực lợng sản suất, xã hội đã bắt đầu có tích luỹ thì cấu
trúc xã hội trên quan hệ thị tộc cũng đã bắt đầu biến đổi, xuất hiện chiếm hữu t
nhân và trao đổi hàng hoá. Xã hội đã phân chia thành nhiều giai cấp, trong xã hội
đã có ngời giầu ngời nghèo đây là mầm mống của những xung đột giữa các giai
cấp. Cách tiếp cận rộng cho phép tiếp cận nghèo đói một cách toàn diện, đặt hiện t-
ợng nghèo đói trong sự so sánh với giầu có và trong hoàn cảnh nhất định. Khi nói
đến ngời nghèo chúng ta không thể không đặt họ vào sự so sánh toàn diện với ngời
8

giầu, bằng cách đó chúng ta mới có thể nhìn thấu đáo hộ nghèo và đói nh thế nào,
từ đó lý giải một cách khoa học thực chất của quá trình dẫn tới đói nghèo.
Từ những cách tiếp cận vấn đề nghèo đói chúng ta có thể rút ra đợc những kết
luận sau:
- Phân hoá giầu nghèo không những là hệ quả của các xã hội có giai cấp và
phân chia giai cấp, mà còn thể hiện bản chất sâu xa của các xung đột xã
hội giữa lớp ngời giầu lớp ngời nghèo. Giải quyết căn bản vấn đề này chỉ
có thể trên cơ sở giải quyết căn bản vấn đề bất bình đẳng trong xã hội.
- Phân hoá giầu nghèo là hiện tợng phát sinh trong quá trình thúc đẩy tăng
trởng kinh tế. Bởi vậy nếu không xử lý kịp thời, huặc không có cơ chế
duy trì sự công bằng nhất định hay hạn chế quá trình làm trầm trọng
thêm hố ngăn cách giữa lớp ngời giầu và lớp ngời nghèo, thì nguy cơ
phân tầng xã hội, phân hoá giai cấp cũng sẽ diễn ra.
- Chủ thể có đầy đủ khả năng điều hòa thu nhập giữa các nhóm dân c là
Nhà nớc, tuy nhiên do bản chất nhà nớc ở các chế độ, cũng nh định hớng
chính trị khác nhau là rất khác nhau nên năng lực cũng nh tính triệt để
của các giải pháp xủ lý hố ngăn cách giầu nghèo có thể dựa trên cách tiếp
cận rộng hay hẹp tuỳ theo điều kiện cụ thể của từng quốc gia, trong từng
thời điểm lịch sử nhất định.
2 Các quan điểm về chỉ tiêu đánh giá về mức nghèo đói hiện nay
Cho đến nay dờng nh đã đi đến một cách tiếp cận tơng đối thống nhất về
đánh giá mức độ nghèo đói, đó là định ra một tiêu chuẩn hay một điều kiện chung
nào đó, mà hễ ai có thu nhập hay chi tiêu dới mức thu nhập chuẩn thì sẽ không thể
có một cuộc sống tối thiểu hay đạt đợc những nhu cầu thiết yếu cho sự tồn tại trong
xã hội. Trên cơ sở mức chung đó để xác định ngời nghèo hay không nghèo. Tuy
nhiên khi đi sâu vào kỹ thuật tính chuẩn nghèo thì có nhiều cách xác định khác
nhau theo cả thời gian và không gian.
ở đây cần phân biệt rõ mức sống tối thiểu và mức thu nhập tối thiểu. Mức
thu nhập tối thiểu hoàn toàn không có nghĩa là có khả năng nhận đợc những thứ
cần thiết tối thiểu cho cuộc sống. Trong khi đó mức sống tối thiểu lại bao hàm tất
cả những chi phí để tái sản xuất sức lao động gồm năng lợng cần thiết cho cơ thể,
giáo dục, nghỉ ngơi giải trí và các hoạt động văn hoá khác. Do vậy khái niệm về
mức sống tối thiểu không phải là một khái niệm tĩnh mà là động, một khái niệm t-
ơng đối và rất phong phú về nội dung và hình thức, không chỉ tuỳ theo sự khác
nhau về môi trờng văn hoá, mà còn phụ thuộc vào sự thay đổi về đời sống vật chất
cùng với quá trình tăng trởng kinh tế.
2.1 Quan điểm của ngân hàng thế giới (WB)
- Trong việc lựa chọn tiêu thức đánh gía WB đã lựa chọn tiêu thức phúc lợi
với những chỉ tiêu về bình quân đầu ngời bao gồm cả ăn uống, học hành, mặc,
thuốc men, dịch vụ y tế, nhà ở, giá trị hàng hoá lâu bền. Tuy nhiên báo cáo về
những số liệu này về thu nhập ở Việt Nam sẽ thiếu chính xác bởi phần lớn ngời lao
động tự hành nghề.
- WB đa ra hai ngỡng nghèo:
+ Ngỡng nghèo thứ nhất là số tiền cần thiết để mua một số lơng thực gọi là
ngỡng nghèo lơng thực.
+ Ngỡng nghèo thứ hai là bao gồm cả chi tiêu cho sản phẩm phi lơng thực,
gọi là ngỡng nghèo chung.
9

- Ngỡng nghèo lơng thực, thực phẩm mà WB đa ra theo cuộc điều tra mức
sống 1998 là lợng lơng thực, thực phẩm tiêu thụ phải đáp ứng nhu cầu dinh dỡng
với năng lợng 2000-2200 kcal mỗi ngời mỗi ngày. Ngời dới ngỡng đó thì là nghèo
về lơng thực. Dựa trên giá cả thị trờng để tính chi phí cho rổ lơng thực đó. Và theo
tính toán của WB chi phí để mua rổ lơng thực là 1.286.833 đồng/ngời/năm.
- Cách xác định ngỡng nghèo chung
Ngỡng nghèo chung =(ngỡng nghèo lơng thực)+(ngỡng nghèo phi lơng
thực)
Ngỡng nghèo đợc tính toán về phần phi lơng thực năm 1998 là 503038 đồng/
ngời/năm từ đó ta có ngỡng nghèo chung là 1789871 đồng/ngời/năm.
2.2 Quan điểm của tổ chức lao động quốc tế(ILO)
-Về chuẩn nghèo đói ILO cho rằng để xây dựng rổ hàng hoá cho ngời nghèo
cơ sở xác định là lơng thực thực phẩm. Rổ lơng thực phải phù hợp với chế độ ăn
uống sở tại và cơ cấu bữa ăn thích hợp nhất cho những nhóm ngời nghèo. Theo
ILO thì có thể thu đợc nhiều kcalo từ bất kỳ một sự kết hợp thực phẩm mà xét về
chi phí thì có sự khác nhau rất lớn. Với ngời nghèo thì phải thoả mãn nhu cầu thực
phẩm từ các nguồn kcalo rẻ nhất .
- ILO cũng thống nhất với ngân hàng thế giới về mức ngỡng nghèo lơng
thực thục phẩm 2100 kcalo, tuy nhiên ở đây ILO tính toán tỷ lơng thực trong rổ l-
ơng thực cho ngời nghèo với 75% kcalo từ gạo và 25% kcalo có đợc từ các hàng
hoá khác đợc gọi là các gia vị. Từ đó mức chuẩn nghèo hợp lý là 511000 đồng/ng-
ời/năm.
2.3 Quan điểm của tổng cục thống kê Việtnam
- Tiêu chuẩn nghèo theo tổng cục thống kê Việtnam đợc xác định bằng mức
thu nhập tính theo thời gía vừa đủ để mua một rổ hàng hoá lơng thực thực phẩm
cần thiết duy trì với nhiệt lợng 2100 kcalo/ngày/ngời. Những ngời có mức mức thu
nhập bình quân dới ngỡng trên đợc xếp vào diện nghèo.
2.4 Quan điểm của bộ lao động thơng binh và xã hội
- Theo quan điểm của bộ lao động thơng binh và xã hội cho rằng nghèo là
bộ tình trạng của một bộ phận dân c không đợc hởng và thoả mãn nhu cầu cơ bản
của con ngời mà những nhu cầu này đã đợc xã hội thừa nhận tuỳ theo trình độ phát
triển kinh tế xã hội và phong tục tập quán của từng khu vực.
- Bộ lao động thơng binh và xã hội đã đa ra chuẩn nghèo đói dựa những số
liệu thu thập về hộ gia đình nh sau :
+ Hộ đói là hộ có mức thu nhập bình quân đầu ngời trong một tháng quy
ra gạo đợc 13 kg.
+ Hộ nghèo là hộ có mức thu nhập tuỳ theo vùng.
Vùng nông thôn, miền núi hải đảo là những hộ có thu nhập dới 15 kg gạo.
Vùng nông thôn đồng bằng trung du dới 20 kg gạo.
Vùng thành thị dới 25 kg gạo.
2.5 Các phơng pháp đánh giá các chính sách của chính phủ về giải quyết
vấn đề phúc lợi xã hội
2.5.1 Phơng pháp đờng cong Lorenz
Đờng cong Lorenz thể hiện mối quan hệ giữa tỷ lệ % dân số đợc cộng dồn
với tỷ lệ thu nhập đợc cộng dồn tơng ứng. Phơng pháp này đợc mô tả bằng đồ thị
sau :
100% A

10

% thu
nhập
cộng A
dồn 50
L
2
L
1
25
B
0 25 50 100%
% Dân số đợc cộng dồn
Vì dân số đợc cộng dồn và thu nhập đợc cộng dồn tơng ứng nên mọi điểm
nằm trên đờng phân giác 0A phản ánh một sự phân phối tuyệt đối công bằng.
Các đờng cong Lorenz nói lên trong phạm vi dân số đã biết thì tỷ lệ % thu
nhập tại các nhóm dân c là khác nhau. Nhìn trên đồ thị ta thấy đờng cong Lorenz
càng gần đờng phân giác bao nhiêu thì sự phân phối công bằng càng công bằng bấy
nhiêu ( đờng L
2
gần đờng phân giác hơn đờng L
1
).
Kinh nghiệm nhiều nớc cho thấy rằng, khi nền kinh tế cha phát triển, đờng
cong Lorenz khá gần đờng phân giác 0A. Khi đó mọi ngời cảm thấy có sự công
bằng nhng nhng công bằng trong nghèo khổ. Khi nền kinh tế thị trờng dần dần phát
triển thì đờng cong Lorenz cũng dần dần nhích xa đờng phân giác 0A, tức Lorenz
là xuất hiện sự mất công bằng trong phân phối thu nhập. Một số có thu nhập cao
nên giầu có, số khác có thu nhập thấp trở nên nghèo khổ. Và đến một lúc nào đó sự
mất công bằng phân phối trở thành rào cản của sự phát triển. Khi đó chính phủ phải
dùng chính sách tác động đến phân phối thu nhập để kéo đờng cong Lorenz tiến
dần về phía đờng phân giác 0A.
Để lợng hoá phơng pháp đờng cong Lorenz, ngời ta sử dụng hệ số Gini.
Nếu gọi diện tích đợc giới hạn bởi đờng phân giác và đờng cong Lorenz là
A và diện tích nằm phía dới đờng cong Lorenz là B, thì hệ số Gini đợc xác định
bằng biiêủ thức :
B = A/(A+B) = A/(1/2) = 2A
Hệ số Gini nhận các giá trị từ 0 đến 1.
G = 0 phản ánh một mức phân phối tuyệt đối công bằng.
G = 1 phản ánh một sự phân phối tuyêt đối mất công bằng.
Cả hai trờng hợp G = 0 và G = 1 chỉ có ý nghĩa lý thuyết, không có trong
thực tế.
Tên thực tế G nhận các gía trị trong đoạn [ o,1 ], tức Là: 0<G<1 hệ số Gini
càng gần 0 thì phản ánh sự phân phối càng công bằng.
2.5.2 Chỉ số nghèo khó
Một chỉ số khác thờng đợc dùng trong phân tích đánh giá chính sách là chỉ
số nghèo khó.
Chỉ số nghèo khó đợc xác định bằng tỷ lệ % giữa số dân nằm dới giới hạn
của sự nghèo khó với toàn bộ dân số .
I
p
= ( Số dân ở dới mức tối thiểu)/(Tổng dân số)
11

Chỉ số này cho ta biết những thay đổi trong phân phối thu nhập giữa
những ngời thật sự nghèo với những sự thay đổi trong phân phối thu nhập giữa
những ngời khá giả không quan trọng bằng những thay đổi có khả năng
chuyển các cá nhân nằm dới đờng nghèo khổ lên trên đờng này. Chỉ số này có
thể dánh giá mức độ nghèo khổ của một huyện một tỉnh, hay cả nớc.
III Chính sách xoá đói giảm nghèo ở vùng đồng bào các dân tộc thiểu số ở nớc
ta
1 Khái niệm, mục tiêu, đối tợng chính sách xoá đói giảm nghèo
Khái niệm Chính sách xoá đói giảm nghèo là tổng thể các quan điểm, t tởng,
các giải pháp và công cụ mà Nhà nớc sử dụng để tác động lên các chủ thể kinh tế
xã hội nhằm giải quyết vấn đề nghèo đói, thực hiện mục tiêu xoá đói giảm nghèo,
từ đó xây dựng một xã hội giầu đẹp.
Mục tiêu của chính sách xoá đói giảm nghèo cho các đối tợng thuộc diện
nghèo đói ở nớc ta, giảm bớt khoảng cách giầu nghèo trong xã hội, nhằm mục tiêu
tổng quát xây dựng một đất nớc dân giầu, nớc mạnh, xã hội công bằng dân chủ văn
minh.
Đối tợng là đồng bào các dân tộc thiểu số ở nớc ta, những vùng sâu vùng xa
nơi mà cuộc sống còn nhiều khó khăn và có cuộc sống cách biệt với đời sống kinh
tế xã hội của cả nớc.
2 Những chủ trơng, chính sách xoá đói giảm nghèo cho đồng bào các dân tộc
thiểu số ở nớc ta hiện nay
2.1 Chơng trình phát triển nông thôn, thuỷ lợi, giao thông
2.1.1 Chơng trình về thuỷ lợi, giao thông
Đây là chơng trình đầu tiên và kéo dài thời gian nhất cho đến nay nó vẫn đ-
ợc tiếp tục. Đa số ngời ngời nghèo tập trung nhiều nhất ở những vùng sâu vùng xa
mà chính những nơi này giao thông thuỷ lợi lại rất yếu kếm do đó Nhà nớc ta đã có
chủ trơng hỗ trợ cho những khu vực này với khẩu hiệu nhà nớc và nhân dân cùng
làm. Việc phát triển giao thông và thuỷ lợi sẽ tạo đà cho sự hoà nhập giữa miền ng-
ợc và miền xuôi, thúc đẩy kinh tế miền núi phát triển, tăng năng suất lao động góp
phần bình ổn lơng thực trong vùng.
2.1.2 Chơng trình định canh định c
Từ những năm đầu của thập kỷ 60 của thế kỷ XX, đảng và Nhà nớc ta đã
nhìn nhận vấn đề định canh định c có tầm vóc cực kỳ quan trọng nhằm làm thay
đổi bộ mặt kinh tế xã hội miền núi, vùng dân tộc thực tế đây là cách sống ổn định
văn minh, tiến bộ. Nó tác động sâu sắc tới tâm t tình cảm của nhân dân các dân tộc
thiểu số, từng bớc xoá bỏ những phong tục tập quán lạc hậu, bất lợi cho sự phát
triển để hoà nhập vào sự phát triển chung. Chơng trình này bắt đầu từ 1968, và nó
đã trở thành một chơng trình rất đắc lực trong việc giảm nghèo đói . Mục tiêu của
nó nhằm biến ngời du canh du c thành định c, tức là giúp những ngời nghèo nhất
những ngời dễ bị rủi ro nhất trở thành những ngời sống ổn định, nó có đối tợng
phục vụ cụ thể và rất thiết thực đói với ngời nghèổ miền núi.
2.1.3 Chơng trình t vấn, dịch vụ, chuyển giao khoa học công nghệ
Đây là một chơng trình đặc biệt có ý nghĩa trong việc phát triển kinh tế
miền núi theo hớng chuyển dịch cơ cầu giống cây trồng mới và sản xuất hàng hoá
tập trung. Nó đợc hiểu là một chơng trình bao gồm nhiều công việc, dự án triển
12

khai trên diện rộng, chủ yếu tập trung vào các khâu khuyến nông, khuyến lâm,
khoa học kỹ thuật, vật t sản xuất, tín dụng nông thôn.
2.2 Chơng trình giải quyết việc làm
Trên cơ sở nghị quyết số 120/HĐBT ngày 11-4-1992 một chơng trình có
tầm quan trọng tác động tới việc xoá đói giảm nghèo đó là chơng trình xúc tiến
việc làm, chơng trình ra đời nhằm giải quyết gánh nặng nhân lực trong qúa trình tổ
chức, xắp xếp lại doanh nghiệp nhà nớc theo yêu cầu đổi mới, cung cấp tín dụng,
bồi thờng, trợ cấp cho ngời ra khỏi biên chế nhà nớc để tự tạo việc làm, buôn bán
nhỏ và các hoạt động kinh tế phù hợp với kinh tế thị trờng.
2.3 Chơng trình tín dụng
Nhà nớc ta đã có chủ trơng thực hiện các khoản tín dụng cho vay mở rộng
tới hộ nông dân, và theo quyết định số 525/TTg ngày 31-8-1995 của thủ tớng chính
phủ cho phép thành lập ngân hàng phục vụ ngời nghèo để giúp ngời nghèo vay vốn
phát triển sản xuất, giải quyết đời sống, góp phần thực hiện mục tiêu xoá đói giảm
nghèo. Ngân hàng phục vụ ngời nghèo có chức năng khai thác các nguồn vồn của
các tổ chức và cá nhân trong và ngoài nớc, tiếp nhận các nguồn vốn của Nhà nớc
đối với ngời nghèo và các nguồn vốn khác nhà nớc cho phép đợc lập quỹ cho ngời
nghèo vay thực hiện chơng trình của chính phủ đối với ngời nghèo.
Hoạt động của ngân hàng ngời nghèo vì mục tiêu xoá đói giảm nghèo,
không vì mục đích lợi nhuận, thực hiện bảo tồn vốn ban đầu, phát triển vốn, bù đắp
chi phí. Ngân hàng phục vụ ngời nghèo thực hiện việc cho vay trực tiếp đến hộ
nghèo có sức lao động nhng thiếu vốn, đợc cho vay để phát triển sản xuất, không
phải thế chấp tài sản, có hoàn trả vốn, và theo lãi suất quy định. Ngân hàng phục vụ
ngời nghèo đợc xét miễn thuế doanh thu và thuế lợi tức để giảm lãi suất cho vay
đối với ngời nghèo. Các rủi ro trong quá trình hoạt động phục vụ ngời nghèo đợc
bù đắp bằng quỹ bù đắp rủi ro theo quy chế tài chính của bộ tài chính.
Sau bẩy năm họat động ngay 4-10-2002 chính phủ đã ban hành nghị định
78/2002/NĐ-CP về tín dụng đối với ngời nghèo và đối tợng chính sách khác trong
đó ghi rõ thành lập ngân hàng chính sách xã hội để thực hiện tín dụng u đãi đối với
ngời nghèo và các đối tợng chính sách khác trên cơ sở tổ chức lại ngân hàng ngời
nghèo đa ngân hàng ngời nghèo trở thành một ngân hàng hoàn chỉnh giúp cho việc
thực hiện các chức năng của mình hiệu quả hơn.
2.4 Chơng trình giáo dục y tế với mục tiêu xoá đói giảm nghèo
2.4.1 Chơng trình giáo dục
Có thể gói gọn chơng trình giáo dục trong khuôn khổ đóng góp huặc tác
động vào vào việc xoá đói giảm nghèo gồm:
- Chơng trình nâng cao chất lợng phổ thông các cấp.
- Chơng trình củng cố và mở rộng cơ sở vật chất kỹ thuật cho giáo dục tiểu
học.
- Chơng trình tăng cờng đẩy mạnh giáo dục phi chính thức.
- Chơng trình cải tiến hệ thống dậy nghề đáp ứng nhu cầu thị trờng.
- Chơng trình 7 của Bộ giáo dục và đào tạo về hệ thống trờng phổ thông
dân tộc nội trú.
2.4.2 Chơng trình y tế
Chơng trình y tế chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ nhân dân nói chung vốn có
thâm niên từ trớc rất lâu so với chơng trình xoá đói giảm nghèo. Trong chơng trình
chung lại có chơng trình bảo vệ bà mệ trẻ em, đó là hai đối tợng dễ bị tổn thơng và
13

rủi ro trong cuộc sống xã hội và gia đình. Những chơng trình hoạt động chính trong
khuôn khổ xoá đói giảm nghèo bao gồm chơng trình phòng chống bệnh bớu cổ,
phòng chống bệnh sốt rét, nớc sạch cho sinh hoạt nông thôn, tiêm chủng mở rộng,
xoá xã trắng về y tế. Những chơng trình này nhằm cải thiện và nâng cao khả năng
đề kháng đối với bệnh tật, chữa trị và phòng ngừa bệnh dịch hay xẩy ra ở miền núi,
vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
2.5 Chơng trình quốc gia số 06/CP
Chơng trình quốc gia số 06/cp là chơng trình về phòng chống và kiểm soát
ma tuý theo nghị quyết số 60/CP của chính phủ ra ngày 29-01-1993. Chơng trình
này này đợc triển khai nhằm mục tiêu phòng và kiểm soát ma tuý mang ý nghĩa
chính trị xã hội và quốc tế rộng lớn. Song quá trình thực hiện nó lại có ý nghĩa rất
lớn đối với đồng bào dân tộc thiểu số, vận động đồng bào dân tộc từ bỏ trồng cây
thuốc phiện và thay thế cây trồng vật nuôi để bù đắp sự hẫng hụt từ việc mất nguồn
thu từ cây thuốc phiện.
2.6 Chơng trình hỗ trợ dân tộc đặc biệt khó khăn
Chơng trình này bắt đầu từ năm 1992, mục tiêu nhằm vào các dân tộc thiểu
số khó khăn và có dân số ít ( trên dới một vạn ngời ). Đa số những dân tộc này nằm
ở vùng sâu vùng xa khó khăn về mọi mặt: kinh tế, giáo dục, y tế, giao thông, văn
hoá thông tin Những dân tộc quá cách biệt với các khu vực kinh tế đang năng
động và hầu nh cha đợc cơ chế thị trờng ảnh hởng và tác động tới. Tính đặc biệt
của chơng trình này là đầu t không hoàn lại tức là cho không .
2.7 Chơng trình bảo vệ môi trờng
Có thể nói những năm qua, chính phủ đã có nhiều cố gắng trong việc bảo vệ
môi trờng, chi phí cho việc bảo vệ môi trờng năm sau lớn hơn năm trớc mà nổi bật
là chơng trình 327 phủ xanh đất chống đồi trọc. Chơng trình bảo vệ môi trờng mà
nớc ta triển khai nhằm mục tiêu nâng cao kiến thức, tập huấn kỹ thuật cho đồng
bào miền núi. Những yêu cầu, biện pháp bảo vệ môi trờng dễ hiểu, thiêt thực đối
với họ. Đồng thời có các chơng trình chyển giao khoa học kỹ thuật để họ có thể
thâm canh tăng năng suất lao động trên đất nông nghiệp hiện có và quan trọng hơn
là không mở rộng diện tích canh tác khi dân số tăng huặc do thiếu đất bằng cách
chuyển đất rừng làm nơng rẫy. Tuy trọng tâm của những chơng trình đợc triển là
tập trung vào việc xoá đói giảm nghèo giải quyết những bức xúc của ngời nghèo
nhng không cho phép xâm hại phá vỡ tính ổn định của tự nhiên. nói cách khác xoá
đói giảm nghèo và bảo vệ môi trờng là hai mặt của một quá trình cải thiện tính bên
vững của môi trờng sống, có giá trị lâu bền với đồng bào các dân tộ thiểu số.

Chơng II
Thực trạng nghèo đói ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và kết quả đạt đợc
từ việc thực hiện xoá đói giảm nghèo ở vùng dân tộc thiểu số nớc ta trong
những giai đoạn gần đây

I Thực trạng và nguyên nhân về tình trạng nghèo đói ở vùng đồng bào dân tộc
thiểu số nớc ta trong những giai đoạn trớc đây
1 Thực trạng về tình hình nghèo đói ở vùng đồng bào các dân tộc thiểu số ở nớc
ta trong những giai đoạn gần đây
14

Xem chi tiết: Chính sách xoá đói giảm nghèo đối với đồng bào các dân tộc thiểu số ở nước ta trong giai đoạn hiện nay, thực trạng và giải pháp